Gmina Miłakowo

Przewodnik
Typography

Kontynuujemy zwiedzanie powiatu ostródzkiego. W kolejnym z naszych internetowych przewodników, zapraszamy na wycieczkę po sześciu najciekawszych miejscowościach gminy Miłakowo.


Bieniasze to niewielka wieś w gminie Miłakowo położona przy drodze Świątki-Miłakowo nad jeziorem Bieniasze, 4 km na południowy wschód od Miłakowa.  Od 1563 roku istniał tutaj majątek rycerski, który w XIX wieku należał do m.in. do rodzin von Pretziger, Jungschuch, von Bern i von Berg. We wsi barokowy dwór pochodzący z drugiej połowy XVIII wieku, obecnie mieszczący pensjonat oraz park na zboczu wzgórza opadającego w kierunku jeziora. W pobliżu dworu znajduje się budynek dawnej kuźni, zachowały się również budynki gospodarcze zbudowane przy użyciu kamienia i cegły.

Około 1 km na północ Jezioro Wuksniki, najgłębsze jezioro na Warmii i Mazurach – maksymalna głębokość wynosi 68 m. Zbiornik ma powierzchnię 117 ha, długość 1,8 km, szerokość 0,9 km. Wuksniki to tzw. kocioł jeziorowy, utworzony przez wody roztopowe lodowca. Ze względu na czystość wody jest ulubionym miejscem treningu płetwonurków. Jezioro obecnie nie posiada infrastruktury turystycznej poza płatnym parkingiem w sezonie, jest objęte strefą ciszy.


Boguchwały to duża wieś przy drodze Morąg-Dobre Miasto, położona około 15 km od Morąga. Od XIV w. były tutaj dobra rycerskie, które przez długi okres należały m.in. do rodu zu Dohna a od początku XX wieku do 1945 r. do rodziny Schümannów. Podczas kampanii letniej w Prusach 8 czerwca 1807 r. przez wieś przejeżdżał cesarz Francuzów Napoleon. W czasie II wojny światowej od 1941 r. znajdował się tu podobóz stalagu IA Stablack, w którym byli przetrzymywani jeńcy sowieccy i francuscy. Barokowy kościół został zbudowany jako świątynia ewangelicka w 1620 r. Po 1945 roku świątynię przejęli katolicy, jest to obecnie siedziba parafii p.w. św. Barbary. Na początku XX wieku (1906-1907) dobudowano do kościoła wieżę. We wnętrzu uwagę zwraca ołtarz główny będący kompilacją dwóch barokowych ołtarzy z XVII wieku, ambona z XVIII w. i fotel kolatorski, w którym zasiadali patroni kościoła (obecnie jest to fotel kapłana). Organy kościelne pochodzą zapewne z przełomu XIX i XX wieku. Niedaleko kościoła budynek plebanii z drewnianą werandą. Dwukondygnacyjny dwór, przy drodze wylotowej do Ponar, pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Zbudowany został przez Dohnów na znacznie starszych fundamentach. Obecnie większość dworu stoi opuszczona. Od strony podwórza gospodarczego ażurowy ganek, pochodzący z początku XX wieku.


Książnik to wieś położona przy drodze Miłakowo-Boguchwały. Książnik lokowany był w 1323 r. Pierwsi osadnicy mieli pochodzić z Dolnego Śląska. W średniowieczu istniał tu kościół będący filią parafii miłakowskiej, który potem popadł w ruinę. Ponownie odbudowano go w XVI w. Po powstaniu listopadowym przebywało tutaj 21 oficerów polskich internowanych w 1831 r. Z wsią związane jest nazwisko urodzonego tutaj malarza Karla Kunza (1904-68), który w swojej twórczości utrwalał tutejsze krajobrazy i sceny rodzajowe.

Najcenniejszym zabytkiem jest kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Obecna świątynia zbudowana została w 1765 r. Wewnątrz barokowy ołtarz i ambona (w przeszłości była częścią ołtarza). Klucz do kościoła u mieszkańców wsi. Na cmentarzu wokół kościoła zachowano się kilka żeliwnych nagrobków. W przeszłości stały tutaj charakterystyczne dla Ziemi Morąskiej drewniane nagrobki. We wsi znajduje się szereg domów z przełomu XIX i XX wieku świadczących o zamożności tutejszych mieszkańców. Zwracają uwagę ładne, rzeźbione ganki tutejszych domów. Obok kościoła znajduje się budynek dawnej szkoły z drugiej połowy XIX w.


Miłakowo leży nad rzeką Miłakówką przy drodze Morąg-Orneta. Początki grodu są związane z budową zamku krzyżackiego. Około 1300 r. powstała przy nim podmiejska osada. Prawa miejskie otrzymało Miłakowo około 1323 r. W średniowieczu było otoczone murami, miało ratusz, kościół i rynek. W 1414 r., podczas wojny polsko-krzyzackiej, zostało zniszczone przez wojska polskie. Zamek, usytuowany w północno-zachodnim narożu murów, został uszkodzony przez Szwedów w 1659 r., kiedy to ucierpiało znacznie całe miasteczko, a całkowicie zniszczony w 1807 r. przez Francuzów. W czasie wojen napoleońskich Miłakowo kilkakrotnie było zdobywane przez obie walczące strony. W mieście krótko przebywał Napoleon Bonaparte.Po powstaniu listopadowym w Miłakowie przebywała liczna grupa polskich oficerów i żołnierzy internowanych w Prusach.

W 1894 r. wybudowano przechodzącą przez Miłakowo linię kolejową Morąg-Orneta, która działała do końca II wojny światowej. W 1945 roku miasto zostało zajęte przez wojska sowieckie i jak wiele innych zniszczone. Spłonęło wtedy całe stare miasto z ratuszem i znacznie ucierpiały miłakowskie kościoły. Miłakowo utraciło wtedy prawa miejskie, które przyznano mu powtórnie w 1998 r. Stare miasto otoczone jest zachowanymi we fragmentach XIV-wiecznymi murami. Przetrwały też nieliczne domy z przełomu XVIII i XIX w. kilka ładnych kamieniczek z przełomu XIX i XX w.

W miasteczku zachowało się kilka zabytków, które warte są uwagi. Jednym z nich jest kościół św. Elżbiety i św. Wojciecha zbudowany w latach 1325-50. Odbudowano go 1823 r., po zniszczeniach z 1807 r. Kościół jest trójnawowy, z zachowanymi częściowo emporami. Obecne wyposażenie świątyni jest w większości neogotyckie. Nieopodal ulokowany jest kościół p. w. Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowany w stylu neogotyckim w latach sześćdziesiątych XIX w. dla nowopowstałej wówczas parafii katolickiej. We wnętrzu wyposażenie neogotyckie z XIX w.

Warto obejrzeć jedno z najbardziej malowniczych miejsc, jakim jest młyn wodny, który istniał tu już od czasów średniowiecza. Obecnie istniejący został zbudowany w 1904 r. Równolegle z nim funkcjonował również tartak. W centrum miasteczka, pod okazałym drzewem, stoi pomnik wojny 1813 r., odsłonięty w setną rocznicę tamtych wydarzeń pod wspomnianym drzewem, obecnie nazywanym „Dębem Napoleona”.

W Miłakowie warto tez zajrzeć na tamtejsze cmentarze. Dawny cmentarz ewangelicki ostatnio odnowiono, tworząc lapidarium z zachowanych nagrobków. W centrum cmentarza komunalnego przetrwały relikty żydowskiego kirkutu w postaci dobrze zachowanych kilku macew.


Ponary to malowniczo położona wieś około 12 km na wschód od Morąga, nad jeziorem Narie. Od niego wywodzi się też pruska nazwa „Ponarien” oznaczająca miejscowość leżącą „nad Nariami”. Pierwotnie była to wieś pruska wzmiankowana w dokumentach po raz pierwszy w 1337 r. W okresie wojen polsko krzyżackich w XV i XVI w. była wielokrotnie pustoszona. W XVI w. Ponary znajdowały się w posiadaniu rodu Behrenreuterów, a następnie von Schoulzów. Od około 1700 do 1945 r. Ponary były własnością rodziny von der Groeben. Rodzina ta posiadała w Prusach liczne majątki i pełniła różne ważne funkcje i urzędy. Z tutejszym pałacem związana jest osoba generała lejtnanta polskich wojsk koronnych, uczestnika odsieczy wiedeńskiej w 1683 r., Fryderyka von Groebena (1645-1712). Brał m.in. udział w bitwach pod Wiedniem i Parkanami, był też dyplomatą polskim i pruskim. Po przejściu w stan spoczynku powrócił do Prus i nabył szereg majątków ziemskich.

Pałac został wybudowany na początku XVIII w., prawdopodobnie na miejscu późnogotyckiego dworu obronnego. W XIX w., ok. 1860 r. dobudowano do pałacu oficynę tworząc wewnętrzny dziedziniec. We wnętrzu pałacu zachowały się schody najprawdopodobniej z przełomu XVIII i XIX w. Na elewacji dwa kartusze herbowe właścicieli majątku z 1743 r. oraz z 1893 r. Po 1945 r. przez wiele lat był tutaj ośrodek wczasowy, obecnie własność prywatna. Przy pałacu znajduje się park, schodzący tarasami do jeziora Narie. Wokół pałacu znajdują się zabudowania podworskie. Najbardziej zwraca uwagę  malownicza kuźnia z 1867 r. (obecnie w stanie zawansowanej  ruiny) oraz dawna wozownia (obecnie mieszkania).


Wojciechy leżą w gminie Miłakowo przy drodze Raciszewo-Wojciechy nad rzeką Pasłęką, 4 km na północny wschód od Miłakowa. Wojciechy to dawny folwark, który na początku XX w. został wyodrębniony jako samodzielny majątek. Hodowano tutaj bydło i konie. Dwór zbudowany na początku XX w. został zniszczony w trakcie I wojny światowej (zapewne na skutek ostrzału artyleryjskiego) następnie odbudowany.

Zespół podworski pełni dziś funkcję hotelu z szeregiem atrakcji jak np. jazdą konną. Można zwiedzić stajnie oraz przespacerować się nad Pasłęką (znajduje się tutaj most umożliwiający wycieczki na Warmię). Dwa kilometry przed Wojciechami znajduje się wieś Raciszewo. We wsi został pochowany francuski generał Etienne Guyot, dowódca brygady kawalerii lekkiej, który poległ 8 czerwca 1807 r. w starciu z kozakami pod Klonami. 4 km od Wojciechów, przy drodze Miłakowo-Dobre Miasto, leżą Pityny, gdzie w kwietniu 1807 r. na moście na Pasłęce wymieniono jeńców wziętych do niewoli przez wojska francuskie i pruskie. Wymieniono wówczas m.in. francuskiego generała Klaudiusza Viktora za pruskiego generała Gebharda Blüchera.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.