Gmina Dąbrówno

Przewodnik
Typography

W kolejnym internetowym przewodniku, zapraszamy na wycieczkę po miejscowościach gminy Dąbrówno. Łącznie jest ich 38, a w całej gminie mieszka około 4,5 tysiąca osób. My wybraliśmy dla Was pięć, które warto odwiedzić.


Dąbrówno leży na przesmyku między jeziorami Wielka i Mała Dąbrowa. Po raz pierwszy wymienione zostało w dokumencie z 1316 r. a prawa miejskie otrzymało w dziesięć lat później. W latach 1410-1520 było wielokrotnie niszczone. W XVII i XVIII w. należało do rodziny Finck von Finckenstein. Miasto rozlokowane zostało na planie zbliżonym do czworokąta, otoczone było kamiennym murem z basztami i dwiema bramami. Fortyfikacje wzmacniała fosa od południa, a od północy rzeczka łącząca jeziora. Do dzisiejszych czasów zachowała się baszta i część murów miejskich.Po II wojnie światowej Dąbrówno straciło prawa miejskie.

Z ciekawszych obiektów warto obejrzeć prawdopodobnie najstarszą istniejącą w naszym powiecie budowlę, jaką jest gotycki kościół zbudowany około 1350 r. Według Jana Długosza w świątyni schroniła się ludność miasta podczas pożaru i niszczenia miasta przez Polaków w 1410 r. W 1697 r. Finckensteinowie dobudowali rodową kaplicę grobową. We wnętrzu podziwiać możemy gotyckie polichromie za ołtarzem i polichromowany strop, które kilka lat temu zostały odrestaurowane. Obecnie jest on własnością Parafii Ewangelicko-Metodystycznej w Dąbrównie. Zachowała się również piękna loża kolatorska i kilka płyt nagrobnych Finckensteinów. Niestety, kościół na co dzień jest niedostępny dla zwiedzających. Zdecydowani mogą pytać o klucz w urzędzie gminy lub trafić na nabożeństwo, które odprawiane jest w niedziele i święta o godz. 9.00. Tuż przy kościele stoi dzwonnica z XIV w., która jest jednocześnie jedyną zachowaną basztą. Przy świątyni zachował się również fragment murów miejskich.

Następny interesujący budynek to jedyna zachowana w powiecie synagoga. W stosunku do innych miast powiatu Dąbrówno miało spory odsetek ludności żydowskiej. W 1787 r. wymienia się jednego Żyda w Dąbrównie. W 1885 r. mieszkało ich w miasteczku 125 na 1870 mieszkańców. W tym też mniej więcej czasie zbudowano synagogę. Budynek z czerwonej cegły może nie był zbyt okazały, ale miejscowym żydom wystarczał. W czasie kryształowej nocy (9-10 listopada 1938 r.), Niemcy nie podpalili jej, obawiając się pożaru własnych pobliskich domów. We wnętrzu zachowały się fragmenty malowideł ściennych oraz posadzka ceramiczna o geometrycznych motywach. Obiekt, który przez wiele lat po wojnie był magazynem GS-u jest obecnie niedostępny. Klucze znajdują się w warszawskiej Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Budynkiem chciał zaopiekować się miejscowy przedsiębiorca, ale wspomniana fundacja postawiła warunki nie do przyjęcia. Być może to już ostatnie lata tego zabytku.

Warto też obejrzeć zachowany fragmentarycznie do dziś dąbrówieński pomnik poświęcony poległym w I wojnie światowej. Znajduje się on na północno-zachodnim skraju osady, powyżej ujścia rzeczki do jeziora Dąbrowa Mała. Obiekt ulokowano na szczycie średniowiecznego, rycerskiego gródka, do II wojny zwanego Reitenplatz. Do czasów współczesnych zachował się prostopadłościenny korpus z kamieni spojonych zaprawą cementową, o wysokości ponad 3 m, osadzony na schodkowatym podeście. W 2014 roku na pomniku umieszczono kopię jednej z zachowanych z tablic pamiątkowych.


Gardyny to wieś położona około 10 km na wschód od Dąbrówna. Po raz pierwszy wzmiankowana jako dobra rycerskie w 1328 r. W XVII wieku nabył Gardyny hrabia Ernst von Finckenstein, dziedziczny starosta Dąbrówna, Iławy i Szymbarka. W posiadaniu tej rodziny miejscowość znajdowała się do 1831 roku. We wsi znajduje się kościół, zbudowany na miejscu poprzedniego z około 1743 roku, zrujnowany w czasie II wojny światowej. Przejęty przez katolików, utracił po odbudowie cechy stylowe.

2 km na zachód od wsi, w lesie, około 0,5 km na północ od drogi do Dąbrówna cmentarz wojenny z 1914 roku, na planie czworoboku z trzema kwaterami, odrestaurowany na początku lat 90. XX wieku. Spoczywają tu ofiary bitwy tannenberskiej – 79 żołnierzy niemieckich i 337 rosyjskich.

W Gardynach warto też zobaczyć późnośredniowieczne krzyżackie założenie obronne zwane Szwedzką Górą, położone na wypiętrzeniu morenowym, przy południowym brzegu jeziora Gardejki. Główny człon obiektu ma w planie formę kwadratu o wymiarach 69x69 m u podstawy oraz 39x39 m na kulminacji. Plateau wyniesione jest ponad 11 m nad dnem fosy o szerokości 4-6 m.


Leszcz w gminie Dąbrówno to malowniczo położona wieś nad brzegiem jeziora Dąbrowa Wielka, powstała w 1321 roku jako majątek rycerski Petera von Heselichta. Według Kaspra Hennenbergera dwa lata później osada została zniszczona przez oddziały litewskiego bojara Schimolto. W 1397 roku wieś przeszła w posiadanie słynnego rodu Bażyńskich (von Baysen). Jego najwybitniejszy przedstawiciel Jan stał na czele delegacji stanów pruskich, hołdujących w Krakowie Prusy królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi.

Gotycki kościół z kamienia i cegły powstał w końcu XIV lub na początku XV wieku prawdopodobnie z fundacji Bażyńskich. Salowa świątynia, w dolnej części murowana z kamienia polnego, w górnej z cegły, posiada drewnianą wieżę zbudowana w 1828 roku w miejsce rozebranej gotyckiej. W kościele znajdowały się niegdyś dwa średniowieczne dzwony, fundatorem jednego miał być jakoby wielki mistrz zakonu Michael Küchmeister (1414-1422). Zabytkowe wyposażenie nie zachowało się. Od czasów reformacji do końca II wojny światowej w rękach ewangelików, obecnie kościół filialny parafii katolickiej z Dąbrówna.

We wsi zachował się pochodzący z II połowy XIX wieku niewielki parterowy dwór, przekryty dwuspadowym dachem, z obustronnym dwukondygnacyjnym ryzalitem na osi i ażurową werandą od strony parku. Około 0,5 km na północny wschód od wsi, na krańcu jeziornego półwyspu, grodzisko pruskie zwane niegdyś Altpreussische Burg. Spora jego część została w latach 70. XX wieku zniwelowana podczas budowy ośrodka wypoczynkowego PGR Grunwald. W części majdanu nadal widoczne relikty obwałowania.


Osiekowo leży w gminie Dąbrówno, niedaleko Gardyn. Przed II wojną światową folwark. Po 1945 roku Państwowe Gospodarstwo Rolne. Z zabudowań folwarcznych zachowały się czworaki. We wsi dobrze utrzymany cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej, usytuowany na południowym skraju wsi przy drodze do Gardyn. Cmentarz założony na planie prostokąta, z centralnie położoną aleją i pomnikiem z kamiennych bloków ustawionym na osi. W dużej kwaterze spoczywają żołnierze rosyjscy, pozostałą część cmentarza wypełniają prostokątne kwatery żołnierzy niemieckich. Pochowano tu 302 żołnierzy armii niemieckiej i 103 rosyjskiej poległych 26 sierpnia 1914 roku. W podworskim parku mogiła trzech oficerów niemieckich z tego samego okresu.


Samin to wieś w gminie Dąbrówno położona około 6 km na północ od Dąbrówna, przy drodze do Rychnowa. Założona jako dobra rycerskie w początku XV wieku. Przez kilkaset lat (XVII-XIX w.) należała do rezydującego w Dąbrównie rodu Finck von Finckenstein. W początku XX wieku majątek obejmował ponad 500 ha ziemi, posiadał młyn, gorzelnię i mleczarnię.

Dwór, obecnie w posiadaniu Agencji Nieruchomości Rolnych, wzniesiony w latach 1890-1900, jest w części reprezentacyjnej dwu-, w pozostałej jednokondygnacyjny. Krajobrazowy park z zachowanymi szczątkami alei obwodowej dochodzi do brzegów jeziora Dąbrowa. Z imponujących zabudowań gospodarczych, wzniesionych pod koniec XIX w., niewiele już poza ogromem podwórza zostało. W centrum wsi, nad jeziorkiem, ruiny pomnika poświęconego mieszkańcom wsi poległym w I wojnie światowej.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.