Gmina Małdyty

Przewodnik
Typography

W kolejnym internetowym przewodniku po powiecie ostródzkim, zapraszamy na wycieczkę po miejscowościach gminy Małdyty. Łącznie jest ich aż 46, my wybraliśmy 6 - naszym zdaniem - najciekawszych.


Dobrocin leży przy drodze między Małdytami i Morągiem. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z końca XIII w. Od XIV w. Dobrocin należał m.in. do rodów von Wilmsdorf i Truchsess-Waldburg. Około roku 1540 przeszedł w posiadanie Wilamowskich z pobliskiego Wilamowa. W latach 1792-1945 majątek był własnością rodu von Domhard. W 1807 r., w czasie wojen napoleońskich, w pałacu znajdował się francuski szpital polowy. Najciekawszym zabytkiem Dobrocina jest pałac, zbudowany w latach 40. XIX w. na miejscu poprzedniej rezydencji. Po II wojnie światowej przez wiele lat był siedzibą szkoły. Obecnie jest własnością prywatną. Na miejscowym cmentarzu, zachował się obelisk na grobie Domhardtów z pierwszej połowy XIX w., w tym Jana Fryderyka (1744-1814), nadprezydenta Prus Wschodnich. We wsi zachowały się interesujące budynki folwarczne, m.in. młyn wodny, oficyny oraz inne zabudowania gospodarcze. Z Dobrocina pochodzi, wiatrak holenderski z drugiej połowy XIX w., obecnie znajdujący się w skansenie w Olsztynku. We wsi działa Zespół Szkół Agro-Ekonomicznych.


Jarnołtowo to wieś położona przy szosie Zajezierze-Jarnołtowo-Bądki. Pierwotna lokacja wsi nastąpiła około roku 1308 z rąk komtura dzierzgońskiego Sigharda von Schwarzburga a potwierdził ją ponownie komtur Luter z Brunszwiku w 1317 roku. Wieś w XVII wieku należała do rodu von Diebes. W połowie XVIII wieku majątek jako posag wszedł we władanie rodu von Hüsen. W połowie XIX wieku dobrami władała rodzina von Prinz, a w końcu tego stulecia baron von Spiegel-Bogenbach. Po jego bankructwie wieś przejęło Wschodniopruskie Towarzystwo Ziemskie.

W Jarnołtowie w połowie XVIII wieku pracował jako guwerner filozof Immanuel Kant (1724-1804). Myśliciel, zaproszony przez właściciela dóbr majora Karola Fryderyka von Hüsen przebywał tu w latach 1750-54. Jego pobyt upamiętniają dwie tablice (po polsku oraz niemiecku) o następującej treści: „W tej miejscowości około 1750 r. był prywatnym nauczycielem Immanuel Kant (1724-1804) światowej sławy filozof z Królewca. Jarnołtowo 1994.” umieszczone na budynku dawnego domu starców, w którym po II wojnie światowej była szkoła podstawowa.

Interesującym obiektem jest gotycki kościół pw. Chrystusa Króla wybudowany w latach 1329-35 (prezbiterium w latach 1340-50). Wewnątrz kościoła znajduje się neogotycki ołtarz główny oraz ołtarz z 1700 roku. Zachowały się płyty nagrobne członków rodu von Diebes. Wokół świątyni znajdował się przykościelny cmentarz ogrodzony murem. Na cmentarzu płyta nagrobna Doroty Wilhelminy i Mateusza Wilhelma Schwanzjeger zmarłych w 1807 roku, prawdopodobnie ofiar epidemii. Warto również zwrócić uwagę na neogotycką dzwonnicę-bramę z przełomu XIX i XX wieku.


Małdyty są siedzibą gminy i liczą około 1500 mieszkańców. Wieś leży na skrzyżowaniu tras komunikacyjnych drogowych. Pierwsze wzmianki pochodzą z roku 1350. Na początku XV w. Małdyty były folwarkiem zakonnym, który po wojnie trzynastoletniej nadano rycerzom krzyżackim z rodu von Schlieben. W połowie XVII wieku wieś kupił generał major Krzysztof von Houwald. Jego potomkowie w 1690 r. wznieśli dwór, który rozbudowano w drugiej połowie XIX wieku. W latach 20. ubiegłego wieku dwór ponownie przebudowano nadając mu charakter neobarokowy. Niestety, budynek zniszczyła w 1945 r. Armia Czerwona, a jego resztki rozebrano w latach 70. Niedaleko znajduje się budynek dawnej oficyny, zbudowany w XIX w. z czerwonej cegły o ciekawej architekturze, w którym obecnie mieści się restauracja-zajazd „Pod Kłobukiem”. Zajazd otoczony jest ceglanym murem z oryginalną bramą wjazdową. W parku za oficyną na uwagę zasługują pomnikowe drzewa. Po drugiej stronie szosy znajduje się dawna karczma. W dawnych wiekach była tu poczta, gdzie dyliżansom zmieniano konie. Przez Małdyty przebiega Kanał Elbląski – na przystani ulokowanej nad Jeziorem Sambrodzkim można rozpocząć lub zakończyć rejs statkiem Żeglugi Ostródzko- Elbląskiej.


Sambród to wieś w gminie Małdyty, położona około 3 km na północ od Małdyt. Pierwsze wzmianki o znajdującej się w tym miejscu osadzie pruskiej pochodzą z 1250 roku. Lokacja wsi nastąpiła około 1319 roku. Od początku XV wieku istniała tutaj karczma. Wieś została zniszczona w trakcie wojny polsko-krzyżackiej 1519-21, po której przeszła pod władanie Andrzeja Wilmsdorfa. W XVIII wieku Sambród należał do rodziny zu Dohna, a następnie do Domhardtów. W tym czasie wybudowano tu barokowy pałac, który niedługo potem został rozebrany, ale ocalały jego dwie oficyny. Jedną z nich, w latach 1739-41, Fryderyk Ludwig zu Dohna kazał przebudować na kościół. Najcenniejszym zabytkiem wsi jest kościół  pw. Serca Jezusowego o zwartej bryle nakrytej mansardowym dachem, z czworoboczną drewnianą wieżyczką. We wnętrzu zachowało się wyposażenie częściowo pochodzące z kościoła w Tylży – między innymi drewniany, polichromowany ołtarz główny, ambonę z XVIII wieku oraz XIX-wieczne organy w neogotyckim prospekcie. Niedaleko kościoła podobny w proporcjach budynek byłej oficyny pałacowej – obecnie prywatne mieszkania.

31 stycznia 1807 roku w Sambrodzie znajdowała się kwatera dowództwa sztabu I korpusu generała Tuczkowa wchodząca w skład rosyjskiej armii generała Beningsena. W centrum wsi zachował się interesujący budynek dawnej szkoły wybudowany w 1939 roku. Zwraca uwagę szachulcowy podcień, nawiązujący do występujących licznie w tej okolicy chat typu oberlandzkiego.


Szymonowo wieś w gminie Małdyty, niem. Gross Simnau. Położona w pobliżu drogi E-7, około 9 km na południe od Małdyt, w pobliżu jeziora Ruda Woda. Założona prawdopodobnie w latach 1301-11. Zachował się późniejszy przywilej lokacyjny komtura dzierzgońskiego Luthera von Braunschweig z roku 1324. Prawdopodobnie wówczas wybudowano kościół wzmiankowany w 1468 roku. Należało do dóbr we władaniu rodu Finck von Finckenstein. Majątek był przeważnie dzierżawiony, funkcjonowały tu tartak, mleczarnia i cegielnia.

Najcenniejszym zabytkiem wsi jest kościół zbudowany prawdopodobnie w 1724 roku. Na początku XIX wieku przebudowano wieżę (1812), która ma rzadko spotykany w tych stronach spiczasty hełm. Barokowy ołtarz główny pochodzi z początku XVIII wieku, podobnie jak ambona, która znajdowała się pierwotnie w centrum ołtarza. We wnętrzu także częściowo zachowany zabytkowy konfesjonał. Pałac w Szymonowie z charakterystyczną wieżą pochodzi z początku XX wieku. W 1928 roku został sprzedany przez Finckensteinów państwu. W okresie III Rzeszy był tutaj ośrodek Hitlerjugend, a w czasie II wojny światowej dom sanatoryjny dla niemieckich oficerów. Od 1946 roku mieści się w nim dom dziecka (Dom dla Dzieci im. Sybiraków). Placówkę założyła Wincentyna Szawczukiewicz w 1943 roku w Semipałatyńsku w Kazachstanie, która opiekowała się polskimi dziećmi – zesłańcami. Po „repatriacji” dom dziecka ulokowano w Szymonowie.



Wilamowo leży między Małdytami a Dobrocinem, niedaleko północnego krańca jeziora Ruda Woda. Założone zostało najprawdopodobniej w końcu XIII w. W latach 1301-05 komtur dzierzgoński Zygfryd von Schwarzbug wyznaczył teren na założenie wsi. Po odnowieniu przywileju lokacyjnego w 1322 r. zasadźcą został niejaki Albrecht. Po wojnie trzynastoletniej (1454-1466) komtur pasłęcki Henryk Reuss von Plauen nadał Wilamowo Janikowi von Perbandowi, którego podpis widnieje pod aktem Pokoju Toruńskiego. Ród Perbandów, następnie przyjął nazwisko Wilamowskich (von Wilmsdorfów). Głównym zabytkiem Wilamowa jest klasycystyczny kościół parafialny zbudowany w latach 1754-55 i przebudowany w 1842 r. Drewniana świątynia istniała tu już w średniowieczu. Pierwotnie we wnętrzu kościoła znajdował się barokowy ołtarz ambonowy (kazalnicowy), z dwoma rozkładanymi skrzydłami. Po 1945 r. został zdemontowany i ustawiony po prawej stronie obecnego ołtarza. Uwagę zwracają dwa dziewiętnastowieczne witraże, przedstawiające Boże Narodzenie i Zmartwychwstanie. Nad pobliskim jeziorem dwa ładne drewniane domy z przełomu XIX i XX w.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.