Niebo nad Ostródą. Jakie zjawiska warto obserwować w październiku?

Rozmaitości
Typography

Po półrocznej przerwie nadszedł wreszcie miesiąc, w którym to noce są dominującą częścią doby. Na razie dominacja ta nie jest jeszcze wyraźna, ale z każdym tygodniem coraz bardziej widoczne będą oznaki zbliżania się do okresu z najkrótszymi dniami, w który wejdziemy już za dwa miesiące. Na te coraz efektowniejsze noce, niebo przygotowało nam w tym roku między innymi pierwszą po letnim sezonie wieczorną widoczność Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, rozpoczętą jeszcze w ostatnich dniach września serię widowiskowych koniunkcji o niewielkim dystansie pomiędzy obiektami oraz maksima aż trzech rojów meteorów, które z uwagi na rozległe i pokrywające się ze sobą okresy aktywności, mogą umilać nam praktycznie większość październikowych nocy. To także miesiąc, w którym ujrzymy widowiskowy taniec z udziałem Gwiazdy Porannej i Czerwonej Planety na porannym niebie.

Na początek jednak zapraszam tradycyjnie na przegląd widoczności planet.

Długość dnia i nocy w październiku 2017:

Dni stają się coraz krótsze, a proces zwiększania przewagi nocy nad skracającymi się dniami staje się najbardziej dynamiczny w całym roku. Na początku miesiąca Słońce wschodzi o godz. 06:46 (czas dla Ostródy), a zachodzi o 18:21 CEST. Pod koniec października pierwsze promienie wyjrzą zza horyzontu o 06:43, zachód z kolei przesunie się już do 16:12 CET.

Elewacja Słońca podczas górowania maleje z 32 do 21 stopni. W ostatni weekend miesiąca (z 28 na 29 października) dokonujemy przejścia na czas zimowy CET (UT +1 godzina), cofając zegary o 60 minut, zyskując tym samym godzinę snu, lub jak kto woli - godzinę więcej na obserwacje coraz efektowniejszego nieba jesienno-zimowego.

Bezksiężycowe noce czekają na obserwatorów w drugiej połowie miesiąca z uwagi na następująco kształtujący się układ faz Srebrnego Globu: pełnia 5 października, III kwadra 12 października, nów 19 października i nów 27 października.

Widoczność planet:

WENUS - w dalszym ciągu bardzo dobrze dostrzegalna na niebie porannym. Jasność Gwiazdy Porannej jest stała i wynosi w tym miesiącu -3,9 mag., dalszym zmianom zaś ulegają rozmiary kątowe - malejące z 11,1 do 10,2 sekund oraz oświetlenie tarczki - rosnące z 91 do 96%. Planeta zbliżając się do pełni zbliża się zatem także do górnej koniunkcji ze Słońcem, co da się odczuć również po malejącej elongacji z niemal 25 do 17 stopni - Wenus z każdym tygodniem będzie zatem dostępna jedynie na coraz jaśniejszym tle nieba wschodząc coraz krócej przed Słońcem. Na razie jednak, myśląc o obserwacjach październikowych, pozostanie ona łatwo dostępna. 18 października o poranku z najjaśniejszą planetą spotka się Księżyc będący już ostatnią dobę przed nowiem.

MARS - widoczny cały miesiąc przed wschodem Słońca w gwiazdozbiorze Lwa (do 12 października), po czym wstąpi w obszar Panny. Dodatkowo w pierwszej połowie miesiąca Mars przebywać będzie w nieprzekraczającej 5 stopni dystansu koniunkcji z jasną Wenus, o której więcej wspomnę niżej w czwartym rozdziale tekstu. Jasność Czerwonej Planety jest stała i wynosi 1,8 mag., elongacja rośnie z 22 do 32 stopni, co przy nachylonej pod ostrym kątem ekliptyce względem horyzontu o jesiennych porankach sprawi, że nabieranie wysokości przez Marsa z każdym porankiem będzie widoczne jak na dłoni, przynosząc stopniowo coraz dłuższą jego dostrzegalność przed świtem. Z uwagi na niewielkie jeszcze rozmiary kątowe rosnące z 3,6 do 3,8 sekundy, obserwacje tarczki są poza możliwościami amatorskiego sprzętu.

JOWISZ - przypieczętowuje ostatecznie zamknięcie sezonu obserwacyjnego koniunkcją ze Słońcem 27 października i przejściem tym samym na niebo poranne. Po następnym miesiącu planeta powróci do widoczności w nowym sezonie 2017/2018.

SATURN - w ostatnim etapie aktualnego sezonu widoczności odnajdziemy go wieczorem w pierwszych godzinach po zachodzie Słońca w gwiazdozbiorze Wężownika. Jasność planety maleje nieznacznie z 0,5 do 0,6 mag., średnica kątowa tarczki bez wliczonego układu pierścieni maleje z 16 do 15,4 sekund.

URAN - 19 października znajdzie się w tegorocznej opozycji, osiągając największą jasność w ciągu roku (5,7 mag.), największe rozmiary kątowe (3,7 sekundy) i będąc dostępnym przez całą noc. Z uwagi na jasność, obserwatorzy z dobrym wzrokiem pod pozamiejskim niebem mają szanse wypatrzeć Urana jako gwiazdopodobny obiekt na granicy dostrzegalności nieuzbrojonym okiem, ale już zwykłe lornetki 10x50 zadanie znacząco ułatwią. Warto w tym celu wygenerować według własnych potrzeb i warunków obserwacyjnych mapkę z konkretnym obszarem gwiazdozbioru Ryb, w którym Uran się znajduje, ułatwiając sobie jego odnalezienie wśród gwiazd tła.

NEPTUN - widoczny przez całą niemal noc w gwiazdozbiorze Wodnika. Po wrześniowej opozycji warunki widoczności nie ulegają istotnym zmianom - planeta świeci z jasnością 7,8 mag., subtelnie malejącą u kresu października do 7,9 mag., rozmiary kątowe zaczynają maleć z i tak niewielkich nawet w trakcie opozycji 2,3 do 2,2 sekundy. Z uwagi na niewielką jasność planeta do dostrzeżenia wymaga użycia co najmniej lornetki, najlepiej pod ciemnym, pozamiejskim niebem.

Najciekawsze wydarzenia astronomiczne w październiku 2017:

- do 15.10 - widoczność ISS - do końca pierwszej połowy października każdego wieczoru mamy okazję ujrzeć przynajmniej jeden raz (choć na ogół dwa razy) przeloty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Szczegóły na stronie www.heavens-above.com.

- do 14.10 - koniunkcja Wenus z Marsem - dwa pierwsze tygodnie miesiąca upłyną nam pod znakiem przejścia Gwiazdy Porannej w pobliżu Czerwonej Planety w koniunkcji o dystansie mniejszym od 5 stopni. Nie jest to zatem przedział czasu, po którym oba obiekty nie będą już wspólnie widoczne na porannym niebie, lecz przedział określający możliwość ujrzenia tej pary jednocześnie w polu widzenia większości standardowych lornetek 10x50. Ten widowiskowy taniec drugiej i czwartej planety naszego Układu Słonecznego najpiękniejszy stanie się o poranku 6 października - wówczas dystans dzielący oba ciała zmniejszy się do zaledwie 20 minut, a więc osiągnie około 2/3 średnicy kątowej tarczy Księżyca. Do tak wąskiej koniunkcji zabraknie niestety Księżyca, który w tym okresie będzie zmierzał do pełni znajdując się po drugiej stronie Ziemi względem Wenus i Marsa. Największe zbliżenie wystąpi 5 października, jednak będzie miało miejsce już w godzinach dziennych, przez co najmniejszy dystans dzielący obie planety ujrzymy kolejnego poranka.

- 09.10 - koniunkcja Księżyca z Aldebaranem - pierwsze październikowe spotkanie Księżyc odbędzie nie z planetą, jak to przeważnie bywa, lecz gwiazdą - a w tym wypadku z najjaśniejszą gwiazdą Byka. W krajach na wschód od Polski widoczne będzie nawet zakrycie i odkrycie Aldebarana przez Księżyc, my jako Polska załapiemy się jedynie na koniunkcję. Będzie ona jednak bardzo wąska, z uwagi na fakt, że do odkrycia gwiazdy dojdzie niedługo przed wschodem obu obiektów - największe zbliżenie będziemy mieć szansę ujrzenia im szybciej tego wieczoru dokonamy obserwacji. I tak, o ile jeszcze tuż po wschodzie około 21:00 ujrzymy Księżyc w odległości zaledwie 30 minut od Aldebarana, tak około północy dystans wzrośnie już do nieco ponad 2 stopni. Przez resztę nocy parka wciąż będzie do objęcia w polu widzenia lornetek, ale w miarę możliwości warto wykonać te obserwacje krótko po wschodzie.

- 10.10 - maksimum aktywności Taurydów Południowych - patrz trzeci rozdział.

- 15.10 - koniunkcja Księżyca z Regulusem - druga koniunkcja z udziałem Księżyca w październiku również minie pod znakiem spotkania z gwiazdą, tym razem biało błękitnego Regulusa stanowiącego najjaśniejszy obiekt w gwiazdozbiorze Lwa. Zjawisko widoczne na niebie porannym, około godz. 06:00 dystans dzielący oba ciała wyniesie 3 stopnie, zatem nie będzie problemu z objęciem gwiazdy i oświetlonego w 21% sierpa Księżyca w polu widzenia lornetki 10x50. Z uwagi na korzystne nachylenie ekliptyki do horyzontu o jesiennych porankach, wystąpią doskonałe warunki do zaobserwowania światła popielatego.

A na koniec zapowiedź jeszcze jednej październikowej atrakcji:


Z życzeniami pięknej jesieni - Piotr Skorupski.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.