Niebo nad Ostródą. Jakie zjawiska warto obserwować w maju?

Rozmaitości
Typography

Dziwnie pisze mi się, że wchodzimy już w miesiąc otwierający sezon białych nocy. Dziwnie, bo w ostatnich latach zanim nadchodziło pożegnanie z astronomicznymi nocami i druga dekada maja, to miało się już za sobą sporo nasiadówek w terenie (nie mylić z nasiadówkami w ujęciu medycznym) przy rozstawionym sprzęcie obserwacyjnym, a rosnący powoli z tygodnia na tydzień komfort termiczny, związany z coraz bardziej wiosennymi temperaturami i rosnącą liczbą godzin ze Słońcem (jak i tysiącami odległych słońc w marcowo-kwietniowe noce) sprawiał, że zanim nadchodził kres najciemniejszych nocy, miało się poczucie doświadczenia wielu przyjemnych efektów rozpoczętej wiosny.

Tymczasem w tym roku większość kwietnia przypominała miesiące raczej jesienne i wolne od wiosennego ciepła, przez co tym razem przejście w sezon najkrótszych i najjaśniejszych nocy nastąpi dynamicznie po bardzo ubogiej w obserwacje i pogodne niebo pierwszej połowie wiosny. Nie zdążyliśmy pożegnać się z chłodem, a tu już nagle wkraczamy w białe noce.

Długość dnia i nocy w maju 2017

Dni w maju, po najszybszym wydłużaniu w kwietniu, są już wyraźnie dominującą nad nocami częścią doby - miejmy nadzieję, że tradycyjnie miesiąc ten przyniesie też wzrost ilości dni ze Słońcem, jak i więcej pogodnych nocy. Wiosna, jako statystycznie najbardziej sprzyjająca obserwacjom pora roku, póki co zdaje się niefortunnie naśladować ostatnią jesień i zimę, ale w końcu to przełamanie bariery i początek szybkiego nadrabiania zaległości w liczbie pogodnych dni i nocy musi ruszyć.

Na początku miesiąca wschód Słońca następuje o godz. 05:07 CEST, zachód o 20:17 (dane dla Ostródy). 31 maja pierwsze promienie Dziennej Gwiazdy wyjrzą zza horyzontu już o godz. 04:19, a z ostatnimi pożegnamy się dopiero o 21:05, co będzie zwiastowało nadchodzenie najpóźniejszych w roku zachodów Słońca.

W I kwadrze Srebrny Glob znajdzie się 3 maja, w pełni 10 maja, w III kwadrze 19 maja i w nowiu 25 maja.

Widoczne planety w maju

WENUS - widoczna w bardzo trudnych warunkach obserwacyjnych krótko przed wschodem Słońca. Przez cały miesiąc, w momencie świtu cywilnego elewacja planety nie będzie wyższa od 5 stopni, dlatego do jej dostrzeżenia, oprócz idealnie odsłoniętego horyzontu i pogodnego nieba, wskazane będzie też przejrzyste powietrze, z uwagi na bardzo niewielką wysokość. Mimo, że już pod koniec miesiąca Wenus wejdzie w okres maksymalnej elongacji zachodniej, oddalając się od Słońca na maksymalną możliwą odległość kątową, jak zawsze o tej porze roku niemal równoległe względem horyzontu nachylenie ekliptyki sprawi, że planeta nie zdoła osiągnąć korzystniejszej wysokości przed wschodem Dziennej Gwiazdy. Warto odnotować poranek 22 maja, kiedy to niespełna 7 stopni od Gwiazdy Porannej świecić będzie Księżyc przed nowiem.

MARS - po długim sezonie obserwacyjnym i zeszłorocznej opozycji schodzi ze sceny. Czerwoną Planetę możemy jeszcze próbować dostrzec w pierwszej połowie miesiąca, 5-10 stopni nad zachodnim horyzontem podczas zmierzchu cywilnego, jednak już druga połowa maja, a zwłaszcza trzecia dekada miesiąca sprawią, że dystans Marsa względem Słońca stanie się już zbyt niewielki i planeta zacznie zachodzić krótko po Dziennej Gwieździe niknąc z oczu zanim niebo zdoła bardziej pociemnieć. W kolejnym miesiącu koniunkcja ze Słońcem i symboliczne zamknięcie tego sezonu obserwacyjnego.

JOWISZ - po kwietniowej opozycji pozostaje najlepiej dostrzegalną planetą na nocnym niebie. Widoczny w gwiazdozbiorze Panny, początkowo przez większą część nocy, z drugą połową maja zaś, za sprawą szybko wydłużającego się dnia i coraz szybszego wschodu planety, widoczny będzie już głównie na niebie południowym i zachodnim, niemal górując w momencie wyraźniejszego pociemnienia nieba. Jasność Jowisza w maju maleje nieznacznie z -2,4 z do -2,3 mag.; średnica tarczki z 43,4 do 40,7 sekund. W nocy z 7 na 8 maja, Jowisz znajdzie się w bardzo bliskiej koniunkcji z Księżycem zmierzającym ku pełni.

SATURN - widoczny nad ranem, od połowy miesiąca przez większą część nocy pomiędzy Strzelcem i Skorpionem. Planeta coraz wyraźniej zbliża się do tegorocznej opozycji, w której znajdzie się już w połowie następnego miesiąca, ale zanim nastąpi ta oczekiwana kulminacja okresu widoczności, musi minąć jeszcze kilka tygodni. Jasność Saturna rośnie w maju z 0,3 do 0,1 mag.; średnica tarczki bez wliczonego układu pierścieni otaczających planetę z 17,7 do 18,2 sekund. W nocy z 13 na 14 maja przypadnie koniunkcja z Księżycem, z największym zbliżeniem występującym 14 maja nad ranem.

Ważniejsze zjawiska astronomiczne widoczne z Ostródy

07/08.05 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - już przed miesiącem dostaliśmy efektowne spotkanie Księżyca w pełni z Jowiszem będącym trzy doby po opozycji. Tym razem czeka nas powtórka z rozrywki, choć separacja pomiędzy obiektami będzie jeszcze odrobinę mniejsza - w czasie największej koniunkcji wyniesie bowiem 54 minuty (między godz. 00:00 a 01:00 CEST) przy elewacji około 27 stopni na południowo-zachodnim niebie. Jeżeli nie będziemy mieli możliwości obserwacji o tak późnej godzinie, w czasie najlepszej widoczności koniunkcji, obserwacje można przeprowadzić już w wieczornych godzinach 7 maja na rozjaśnionym niebie - co prawda za cenę większego dystansu, ale już i tak pozwalającego bez trudu na objęcie obu obiektów w polu widzenia lornetek 10x50. W czasie największego zbliżenia tak niewielka separacja umożliwi również obserwacje z wykorzystaniem teleskopów i większych powiększeń, ale wówczas należy się liczyć z dyskomfortem wywoływanym już ponad 90% oświetleniem Księżyca.

Od 09.05 widoczność Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS - pierwszy z dwóch najdłuższych okresów widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w 2017 roku, jak zwykle w związku z białymi nocami będzie miał charakter widoczności mieszanej. Początkowo obserwacji będziemy mogli dokonywać wyłącznie przed wschodem Słońca, z biegiem tygodni przez coraz większą część nocy, aż w finałowym okresie na niebie wieczornym. Na stronie www.heavens-above.com, po znalezieniu swojej lokalizacji możemy przewidzieć, kiedy stacja przeleci nad naszymi głowami. Zachęcam do skorzystania.

Od 11.05 - początek białych nocy 2017 - sezon najkrótszych i najjaśniejszych nocy tradycyjnie rozpocznie się najpierw w województwach północnych, dla których to stan nocy astronomicznej z centrum tarczy Dziennej Gwiazdy, znajdującym się głębiej niż 18 stopni od horyzontem w czas dołowania po raz ostatni będzie miał miejsce w nocy z 9 na 10 maja. Wprawdzie początkowo trudno będzie odczuć, że weszliśmy w okres najjaśniejszych nocy, ale z biegiem tygodni i zbliżaniem się do przesilenia letniego, stawać się to będzie coraz bardziej namacalne, zwłaszcza w czerwcu. Dla centrum kraju, ostatnia przed wakacyjną przerwą noc astronomiczna w sezonie 2016/2017 przypadnie z 18 na 19 maja, natomiast województwa południowe białe noce powitają dopiero od 8 czerwca; tam też okres ten potrwa najkrócej, bo jedynie do 7 lipca. Ostróda pożegna się z sezonem białych nocy dopiero na początku sierpnia.

13/14.05 - koniunkcja Księżyca z Saturnem - po spotkaniu z Jowiszem, kolejnym wyraźnym obiektem, z jakim w koniunkcji znajdzie się Księżyc, będzie Saturn. Najkorzystniejsze warunki obserwacyjne wystąpią 14 maja około godz. 03:00 CEST, przy górowaniu obu obiektów około 15 stopni nad horyzontem. Dystans dzielący tarczę Srebrnego Globu od będącego miesiąc przed opozycją Saturna wyniesie tym razem nieco ponad 2 stopnie, zjawisko będzie więc możliwe bez trudu do obserwacji lornetkami. 

22.05 - koniunkcja Księżyca z Wenus - choć Wenus w roli Gwiazdy Porannej jest widoczna w bardzo niekorzystnych warunkach - a przeważnie dostępna głównie w obserwacjach dziennych z uwagi na niekorzystne nachylenie ekliptyki do horyzontu, to jednak rankiem 22 maja może okazać się nieco łatwiejsza w dostrzeżeniu za sprawą obecności Księżyca w odległości niemal 7 stopni. Sierp Srebrnego Globu, który przebywać będzie tego poranka 3 doby przed nowiem, wskazywać będzie Gwiazdę Poranną znajdującą się nieco powyżej niego. Kierując lornetki na wschód (w lewo) o pełne pole widzenia i jeszcze odrobinę namierzenie Wenus, nawet przy słabszej widoczności gołym okiem, nie powinno być bardzo trudne. Choć Wenus jest najjaśniejszą z planet widocznych bez dodatkowej optyki, to jednak z uwagi na bardzo niewielką elewację, jasne tło nieba od pobliskiego już pod horyzontem Słońca i grubsza warstwa atmosfery mogą przyczynić się do osłabienia widoczności Gwiazdy Porannej i lornetki na pewno nie będą tutaj zbyteczne.

31.05 - koniunkcja Księżyca z Regulusem - drugie w maju spotkanie Księżyca z najjaśniejszą gwiazdą Lwa stanie się jeszcze korzystniejsze dla obserwatorów. W ostatni majowy wieczór, dystans dzielący oświetlony w nieco ponad 40% gruby sierp Księżyca od biało-błękitnego Regulusa, wyniesie zaledwie 1,5 stopnia, co nawet nieuzbrojonym stanowić będzie przyjemny widok, a tym bardziej w lornetkach czy na fotografiach, wykonanych zwłaszcza przy ciemniejącym dopiero niebie.

Pamiętajcie, okres białych nocy nie wiąże się z zanikiem jakichkolwiek atrakcji, wręcz przeciwnie!

O tym w następnym wydaniu „Nieba...”. Czystego nieba!

Piotr Skorupski

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.