Miejsca z historią: Białe Koszary

Miejsca z historią
Typography

Pierwsze koszary, tak zwane Bergkaserne, wybudowano w Ostródzie już w latach 40. XIX wieku przy dzisiejszej ulicy Garnizonowej. Kolejne, koszary Grollmana, zwane przez mieszkańców „czerwonymi”, zaczęto wznosić w roku 1890. Władze Ostródy szybko zrozumiały, że obecność wojska w mieście niezwykle sprzyja jego rozwojowi. Najpierw budowa koszar, a później usługi świadczone żołnierzom dawały pracę firmom budowlanym, tartakom, krawcom, szewcom i okolicznym rolnikom, zaopatrującym wojsko w żywność. Nic zatem dziwnego, że rajcy miejscy lobbowali na rzecz sprowadzenia do Ostródy kolejnej jednostki wojskowej.

A czas ku temu był sprzyjający. Po wygranej wojnie z Francją w 1871 roku, Prusy nałożyły na nią ogromną kontrybucję w wysokości sześciu miliardów franków w złocie. Większość z tych pieniędzy przeznaczyli na rozbudowę swojego potencjału militarnego. Na wniosek naczelnego dowództwa armii, w 1909 roku parlament podjął decyzję o ulokowaniu w Ostródzie pułku artylerii polowej, co wywołało euforię wśród miejskich rajców.

Trzecie koszary w mieście radni postanowili ulokować na ponad dziesięciohektarowej działce leżącej na peryferiach Ostródy przy drodze do Kajkowa (Buchwaldu), pomiędzy dzisiejszymi ulicami Czarnieckiego, Jagiełły, Pieniężnego i Kościuszki. Na ich budowę wysupłano z kasy miejskiej niebagatelną kwotę 4 milionów marek, za co powstał obiekt uchodzący za najpiękniejszy tego typu w ówczesnych Niemczech.

Koszary zostały najprawdopodobniej (co do tego nie ma stuprocentowej pewności) zaprojektowane przez królewieckiego architekta Friedricha (Fritza) Heitmanna, znanego już ostródzianom z realizacji Kaiser Wilhelm Gymnasium (obecne Liceum Ogólnokształcące Nr 1 im. Jana Bażyńskiego). Generalnym wykonawcą była ostródzka firma budowlana Moschalla. Projektant koszar służył kiedyś w artylerii, dlatego świetnie znał potrzeby tego typu jednostki. Po mistrzowsku zaplanował budowę pomieszczeń dla blisko dwóch tysięcy żołnierzy, setki koni i dziesiątek armat. Wśród budynków funkcjonowały koszarowce, kantyna, stołówka, magazyny, warsztaty i rusznikarnie, stajnie z ujeżdżalniami, wartownie, budynki dowództwa i inne obiekty. Na terenie miasta powstały także mieszkania dla kadry.


Budynki koszarowe wybudowane zostały w rekordowym czasie niespełna czternastu miesięcy. Prace rozpoczęto 12 sierpnia 1912 roku, ostatnie budynki oddano do użytku 1 października 1913 roku. Szybkie tempo prac budowlanych wynikało z prośby dowódcy XVII Korpusu generała Mackensena, który chciał oszczędzić nowopowstałemu pułkowi artylerii polowej kolejnego zimowania pod namiotami. Uroczystość powitania pułku na rynku ostródzkim odbyła się 20 września 1913 roku, po czym nastąpiła ceremonia wprowadzenia wojsk do koszar i przekazania przez władze miejskie kluczy dowództwu jednostki. W okresie pierwszej wojny światowej stacjonujące w koszarach jednostki zostały przerzucone w rejon Działdowa, a później nad Dunaj.

Po zakończeniu działań wojennych, w związku z koniecznością zmniejszenia przez Niemcy liczebności wojska, część budynków koszarowych zaadaptowano do funkcji cywilnych. W koszarach miały swą siedzibę m.in. szkoły i urząd skarbowy. W 1927 roku miasto odsprzedało część koszar w użytkowanie kawalerii. W 1934 roku wyprowadzono urząd skarbowy i oddano koszary w całości na użytek wojska: wojsk przeciwpancernych i kawalerii, która w 1935 roku wyprowadziła się z Ostródy. Aż do stycznia 1945 roku gospodarzem terenu był 21 dywizjon artylerii pancernej.


Po zakończeniu drugiej wojny światowej do koszar wprowadziła się Armia Czerwona. Biorąc pod uwagę jej możliwości, obiekt uległ tylko nieznacznym zniszczeniom. Spalono zaledwie jeden budynek (kasyno podoficerskie), a pozostałe zdewastowano, nie naruszając jednak ich struktury. Po przejęciu koszar przez Wojsko Polskie, do 1951 roku mieściło się tu Centrum Wyszkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza.

Na przełomie lat 1954/55 do koszar wprowadził się 35 batalion ciężkich czołgów, wkrótce przemianowany na 35 Pułk Czołgów i Artylerii Pancernej. Od 1957 roku był już pułkiem czołgów średnich (sowieckich T34-85). W latach 60. dwudziestego wieku w Ostródzie stacjonowały silniej uzbrojone i bardziej opancerzone czołgi T54-55.

W ramach planów operacyjnych użycia 3 Armii Warszawskiego Okręgu Wojskowego do operacji militarnych przeciw Jutlandii i Danii, pułk zaczęto szkolić w morskich operacjach desantowych. W latach 80. funkcjonowała w koszarach szkoła młodszych specjalistów czołgowych, to znaczy kierowców i mechaników. Pułk składał się z 5 kompanii mających na wyposażeniu po 16 czołgów. Po jego rozformowaniu cały sprzęt przekazano Składnicy Technicznej w Kutnie.

W Białych Koszarach stacjonowała też JW. 1330, czyli dywizyjny 15 Batalion Remontowy, który powstał w 1967 roku na bazie 54 Warsztatu Naprawy Czołgów. Rozformowany został w 1996 roku. Ostatnią jednostką wojskową stacjonującą w koszarach był Batalion Zabezpieczenia im. Gen. Stanisława Fiszera. Wojsko opuściło koszary w 2001 roku.



Po likwidacji jednostki wojskowej Białe Koszary zostały rozparcelowane pomiędzy kilku właścicieli, z których największymi były starostwo i gmina miejska. Miasto zresztą wkrótce sprzedało swoją część prywatnym firmom. Na terenie opuszczonych przez wojsko koszar przez wiele lat organizowano cieszące się ogólnopolską sławą ostródzkie festiwale - Ostróda Reggae Festival i Festiwal Muzyki Tanecznej.

Na parterze budynku będącego dzisiaj własnością i siedzibą ostródzkiej gminy wiejskiej mieściła się kiedyś Garnizonowa Administracja Mieszkań (GAM), Wojskowa Administracja Koszar (WAK), sekcja finansowa pułku wraz z kasą i kantyna żołnierska. Na piętrze były pomieszczenia biurowe grupy mobilizacyjnej 26 Rezerwowej Dywizji Zmechanizowanej Pomorskiego Okręgu Wojskowego, biblioteka pułkowa, od 1975 roku biuro komendanta garnizonu, pokoje internatowe oraz mieszkania rodzin żołnierzy zawodowych.



Budynek będący dzisiaj siedzibą starostwa powiatowego był przedtem koszarowym budynkiem mieszkalnym. Kwaterowały tu na pierwszym i drugim piętrze 3, 4 i 5 szkolna kompania czołgów (kierowcy-mechanicy) oraz kompania łączności. Były tu także sale wykładowe, sala tradycji pułku, klubo-kawiarnia „Ruch”, zakład fryzjerski i poczta.

W gmachu będącym dzisiaj siedzibą Sądu Rejonowego i Prokuratury zakwaterowane były kompania obsługi, kompania remontowa, kompania zaopatrzenia, 1 i 2 szkolna kompania szkolące dowódców czołgów, pluton wartowniczy, izba chorych, gabinety lekarskie i apteka. Wyremontowany w 2009 roku budynek zdobył  pierwsze miejsce w organizowanym cyklicznie przez firmę Baumit konkursie Fasada Roku, w kategorii Budynek po Renowacji.

 

 

zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.