Czy wiesz, że... Krzyżacy przechowywali w Ostródzie relikwie świętych?

Ciekawostki
Typography

Kult relikwii był w średniowieczu bardzo popularną praktyką religijną. Oddawanie czci szczątkom świętych lub przedmiotom, z którymi mieli styczność za życia, było szczególnie powszechne w rządzonym przez Krzyżaków Państwie Zakonnym. Swoje relikwie miał również ostródzki zamek.

Pisał o nich m.in. Johannes Muller w "Dziejach Ostródy":

Ideologia zakonu, a więc bądź co bądź duchownych, wykluczała dążenie do bogacenia się i życia w zbytku. Co innego jednak, gdy chodziło o kosztowne upiększanie sanktuarium, w którym dzień w dzień z ust kapłana płynęły słowa o cudzie nad cudami: o staniu się ciałem ubóstwianego Syna Bożego, Zbawiciela. Mimo toczącej się wojny, kościół na zamku był jeszcze w 1411 roku bogato wyposażony w kosztowne ornaty, naczynia liturgiczne itp. Ołtarze były trzy: Naszej Pani (Najświętszej Maryi Panny), środkowy - główny i Świętego Krzyża. Wśród przedmiotów spisanych w ewidencji znajdują się: monstrancja św. Zygmunta, ewangeliarz, monstrancja św. Heleny, obraz św. Marcina, monstrancja św. Katarzyny, mała monstrancja, głowa św. Huberta, dwa krzyże, srebrna kadzielnica, srebrny pojemnik ze srebrną łyżką na kadzidło, 4 kielichy, monstrancja ze strusiego jaja, głowa jednej z 11 tysięcy dziewic i dwie srebrne "ampułki" (buteleczki) na wino. Nawet 100 lat później znajdowały się tam wartościowe przedmioty. W 1516 roku, jeśli chodzi o srebrne naczynia i drogocenne przedmioty, kościół posiadał: oprawioną w srebro, pozłacaną księgę zawierającą relikwię, pozłacany srebrny krzyż, pozłacaną srebrną głowę św. Ruperta, pozłacaną srebrną monstrancję, 4 srebrne kielichy z czterema patenami, niektóre z nich pozłacane, dalej 3 srebrne pacyfikały, w tym jeden duży pozłacany, srebrny palec zawierający relikwie, w srebrnym naczyniu gardło św. Katarzyny, małe drewniane puzderko, malowane i obłożone złotą folią, w nim kilka relikwii.

Przyjrzyjmy się dokładnie, jakie relikwie były przechowywane w Ostródzie i do kogo należały.

Relikwie św. Zygmunta

W 1411 roku w kaplicy zamkowej znajdowała się monstrancja św. Zygmunta, zawierająca jego relikwie (źródła krzyżackie nie wspominają, jakie dokładnie). Kolejne protokoły z lat 1437 i 1449 również stwierdzają, że w ostródzkim zamku znajdowały się relikwie tego świętego. Pierwszy nie podaje, czym dokładnie były, drugi opisuje je jako srebrny wizerunek św. Zygmunta. Prawdopodobnie znajdował się on na relikwiarzu. Ostródzki zamek był jednym z dwóch w Państwie Zakonnym, w których przechowywano relikwie tego świętego.

Zygmunt I Święty był królem Burgundów w latach 516 - 523.  Był arianinem, ale po 501 roku, pod wpływem nauk biskupa Awita, przeszedł na katolicyzm. W 523 roku, po przegranej wojnie z Ostrogotami, został pojmany przez króla Franków Chlodomera, który rozkazał przewieźć go wraz z całą rodziną do podorleańskiej wioski Saint-Peravy-la-Colombe i wrzucić wszystkich do studni. Król Zygmunt przeszedł do historii jako bardzo pobożny władca i jest uznawany za męczennika.

Monstrancja św. Heleny

Potwierdzona w protokole wizytacyjnym z 1411 roku. W naczyniu liturgicznym były umieszczone relikwie świętej. Poza Ostródą, relikwie tej świętej miały się znajdować również na zamku w Elblągu.

Święta Helena żyła w latach 248 - 328 i była cesarzową rzymską, matką Konstantyna Wielkiego. Tradycja przypisuje jej odnalezienie relikwii Krzyża Pańskiego. Po śmierci jej ciało przewieziono do Rzymu, gdzie przy Via Labicana, cesarz wystawił jej mauzoleum. Helena jest świętą kościołów katolickiego i prawosławnego.

Srebrny palec św. Marcina

Wymieniony w spisach krzyżackich z lat 1507, 1508 i 1516 - w pierwszych dwóch przypadkach jako "srebrny pozłacany palec św. Marcina". Taki wygląd i kształt miał zapewne relikwiarz, zawierający relikwię świętego. Sto lat wcześniej, w 1411 roku, nie sprecyzowano czy "wizerunek św. Marcina" to relikwiarz, obraz, czy figura. Ostródzki zamek był prawdopodobnie jedynym posiadaczem relikwii świętego Marcina w całych Prusach.

Święty Marcin był biskupem Tours, żył w latach 317 (lub 335) - 397. Zanim nawrócił się na chrześcijaństwo, był rzymskim legionistą i dlatego czczony jest jako patron żołnierzy. Wspomnienie liturgiczne św. Marcina w Kościele katolickim obchodzone jest 11 listopada (w polskie Święto Niepodległości). W ikonografii zachodniej przedstawiany jest jako legionista na białym koniu, dający część swojego płaszcza biedakowi, na wschodzie natomiast w szatach biskupich i z pastorałem.

Monstrancja i pozłacany relikwiarz św. Katarzyny

Pierwsza z relikwii wymieniona jest w spisie z 1411 roku, druga w spisach z lat 1437 i 1449. Być może relikwia została przełożona z monstrancji do relikwiarza. W latach 1507 i 1516 wymieniono "oleje świętej Katarzyny", błędnie opisane przez Johannesa Mullera jako gardło świętej. Kult świętej Katarzyny był bardzo popularny w Państwie Zakonnym.

Święta Katarzyna Aleksandryjska (oprócz niej katolicy czczą jeszcze trzynaście innych świętych Katarzyn) miała żyć w latach 282 - 300 w Aleksandrii.  Przez lata była jedną z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, jednak współcześnie podważa się jej istnienie. Według tradycji była bogatą i wykształconą chrześcijanką z Aleksandrii, która przyjęła śluby czystości. Zginęła śmiercią męczeńską w wieku 18 lat, skazana na śmierć przez cesarza Maksencjusza lub Maksymiliana, którego żonę nawróciła na chrześcijaństwo. Legenda mówi, że podczas torturowania Katarzyny, anioł zniszczył koło, którym miała być łamana i kat wykonał wyrok, od razu ścinając jej głowę.

Srebrna głowa św. Huberta

Wymieniana w spisach z lat 1411, 1437, 1449, 1507, 1508 i 1516. W latach 1507 i 1508 opisana jako "srebrna głowa z głową świętego Huberta", co prawdopodobnie oznaczało, że w srebrnym relikwiarzu w kształcie głowy znajdował się fragment czaszki świętego.

Święty Hubert z Liege był potomkiem królewskiego rodu Merowingów. W 695 roku miał spotkać na polowaniu białego jelenia z promieniejącym krzyżem w wieńcu. Usłyszał wtedy głos Boga, ostrzegający go przed jego niepohamowaną pasją łowiecką i nakazujący mu udanie się do biskupa Maastricht– Tongres, Lamberta. Hubert wypełnił wolę Stwórcy, nawrócił się, a później rozpoczął studia teologiczne i działalność misjonarską w Ardenach i Brabancji, by po śmierci biskupa Lamberta, zostać jego następcą. Przed śmiercią miał wygłosić wzruszającą mowę, w której prosił wiernych, aby pozwolili zasnąć w pokoju swojemu pasterzowi. Został ogłoszony świętym za zasługi w krzewieniu wiary.

Głowa jednej z 11 tysięcy dziewic

Zapewne fragment czaszki jednej z 11 tysięcy dziewic, towarzyszek świętej Urszuli, zamordowanych przez Hunów w niemieckiej Kolonii. Tradycja mówi o jedenastu tysiącach dziewic, co jest prawdopodobnie wynikiem pomyłki w tłumaczeniu łacińskiego skrótu XI M V, gdzie M tłumaczone było jako milia (tysiące), a nie martyres (męczennice). Dziewic mogło być więc tak naprawdę jedenaście.

Kult 11 tysięcy dziewic był bardzo popularny w państwach niemieckich. Średniowieczne źródła mówią o wielu relikwiach z kobiecych kości i czaszek, które zostały wykopane na przedmieściach Kolonii na terenie dawnego cmentarza nazywanego Ager Ursulanus. Największa ich część znalazła się w pobliskim kościele Św. Urszuli (gdzie znajdują się do dziś), pozostałe zostały rozesłane do różnych ośrodków kultu religijnego w Europie, w tym - jak się okazuje - również do Ostródy.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.