Wzloty i upadki Ostródy. Przegląd najważniejszych wydarzeń w historii miasta

Historia
Typography

Jest rok 1329 – mija dwadzieścia lat awiniońskiej niewoli papieży, a zarazem trzynasty rok pontyfikatu Jana XXII. W Szkocji umiera król Robert I „Waleczne Serce” Bruce, nieświadom jeszcze, że po śmierci przyjdzie mu się podzielić przydomkiem z powstańcem – Williamem Wallacem. Nad Wisłą, Król Polski Władysław Łokietek zawiera układ pokojowy z Brandenburgią i przygotowuje się do odparcia kolejnego najazdu Krzyżaków. W Państwie Zakonnym natomiast, komtur dzierzgoński Luter z Brunszwiku nadaje prawa miejskie niewielkiej osadzie, położonej na wyspie nad jeziorem Drwęckim. Nowe miasto to Ostróda.

W 1341 roku Ostróda ma już status komturii. Jeszcze w tym samym dziesięcioleciu ruszają prace przy budowie nowego zamku, niedługo później – kościoła. Dynamiczny, jak na owe czasy, rozwój miasta to zasługa komtura Guntera von Hohenstein, który za punkt honoru obiera sobie jak najlepsze ufortyfikowanie południowych rubieży Państwa Zakonnego. Jedenaście lat po jego śmierci, w 1381 roku, Prusy najeżdża litewski książę Kiejstut. Jego wojska puszczają z dymem zamek i plądrują miasto. Ostróda musi startować od zera.

Podobny scenariusz będzie powtarzał się przez kolejne stulecia. Dekady żmudnego rozwoju przerywane będą nagłymi kataklizmami, a polityczna stabilność mącona lokalnymi zawirowaniami i najazdami obcych armii. Raz na jakiś czas przez Ostródę przetoczy się naprawdę wielką historia.

W 1400 roku, wciąż jeszcze odbudowujące się miasto trawi pożar. Ostróda pustoszeje i traci na znaczeniu tak bardzo, że dopiero siedem lat po kataklizmie, wielki mistrz Ulryk von Jungingen decyduje się dokończyć odbudowę spalonego przez Litwinów zamku. Powód jest prosty: idzie wojna! 15 lipca 1410 roku pod pobliskim Grunwaldem dochodzi do największej batalii średniowiecznej Europy. Naprzeciw siebie stają dwie militarne potęgi: armia zakonna, wspierana przez kwiat rycerstwa zachodniego oraz sprzymierzone siły polsko-litewskie. Klęska Krzyżaków niesie za sobą poważne konsekwencje polityczne. Ostróda po raz pierwszy w historii zostaje zajęta przez Polaków.Jednak Krzyżacy szybko wracają do miasta.

W ciągu kolejnego stulecia, aż do 1525 roku Ostróda, podobnie jak całe Prusy, jest areną gorących politycznych sporów. W 1440 roku w Kwidzynie, przedstawiciele antyzakonnej opozycji powołują do życia Związek Pruski, w którym rycerstwo ostródzkie reprezentuje trzynastu delegatów pod przywództwem Jana Bażyńskiego. Czternaście lat później, w lutym 1454 roku, Bażyński poddaje Prusy Polsce.

Wybucha wojna trzynastoletnia, w trakcie której Ostróda raz po raz zmienia swoją przynależność państwową. Zawarty w 1466 roku pokój toruński znacznie osłabia Zakon. W 1525 roku wielki mistrz Albrecht Hohenzollern przyjmuje luteranizm, ogłasza się władcą świeckim i składa hołd Zygmuntowi Staremu. Ostróda wchodzi w skład polskiego lenna – Prus Książęcych.

Po upadku Państwa Zakonnego, miasto przeżywa okres gospodarczego prosperity. Dogodne położenie geograficzne znacznie ułatwia wymianę handlową, a ścisłe związki z Koroną sprzyjają rozwojowi kultury polskiej – nawet niemieccy mieszczanie zaczynają spolszczać swoje nazwiska. W 1625 roku populację miasta dziesiątkuje zaraza. Trzy lata później Ostródę zajmują i częściowo niszczą wojska szwedzkiego króla Gustawa Adolfa.

Wojny szwedzkie uniezależniają Prusy od Korony, ale też powodują ich gospodarczy upadek. W pierwszej połowie XVIII wieku władze wydają zarządzenia uniemożliwiające polską kolonizację tych ziem. Po około wieku względnego spokoju, w 1758 roku Ostródę zajmują wojska rosyjskie. Stacjonują tu aż cztery lata.

W 1788 roku wybucha wielki pożar. Ogień trawi ponad 160 budynków, w tym ratusz, niemiecki kościół i zachodnie skrzydło zamku. Z prawie tysiąca ośmiuset mieszkańców, w mieście zostaje czterystu. Stara, drewniana Ostróda przestaje istnieć, a nieliczni pozostali mieszczanie rozbierają mury obronne i z uzyskanych w ten sposób cegieł budują miasto od nowa. Zaprojektowany wówczas układ urbanistyczny przetrwa do końca II wojny światowej.

Niespełna dwadzieścia lat po pożarze, Ostróda zostaje na chwilę politycznym centrum Europy. W lutym 1807 roku swoją kwaterę zakłada tu Cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte i chociaż miasto niespecjalnie przypada mu do gustu (w listach do żony nazywa je „marną wsią”), to właśnie stąd przez półtora miesiąca zarządza państwem i kieruje armią. Jego żołnierze plądrują i gwałcą, a na mieszczan zostają nałożone wysokie daniny. Po klęsce Napoleona nastają spokojne czasy, aż do 1831 roku, kiedy wybucha epidemia cholery. Chociaż podobne epidemie będą zdarzały się także w przyszłości, rozwoju miasta nie jest już w stanie nic zahamować.

W 1844 roku inżynier Georg Jackob Steenke dokonuje symbolicznego otwarcia budowy Kanału Oberlandzkiego. W 1872 roku do miasta wjeżdża pierwszy pociąg. Aż do wybuchu I wojny światowej Ostróda rozwija się niezwykle dynamicznie: liczba mieszkańców zwiększa się z 2 tysięcy w 1831 roku do 14 tysięcy w roku 1910, powstaje wiele charakterystycznych budowli, miasto zostaje zelektryfikowane, skanalizowane i staje się prawdziwym turystycznym kurortem. Szczególna w tym zasługa ostródzkiego landrata Gustawa Adametza i burmistrza Alberta Elwenspoeka, którzy na przełomie XIX i XX wieku rządzą Ostródą i powiatem ostródzkim.

Pierwsza wojna światowa omija miasto bokiem. Latem 1914 roku mieści się tu sztab generałów Paula von Hindenburga i Ericha Ludendorffa, którzy dowodzą armią cesarską w zwycięskiej bitwie z Rosjanami pod Tannenbergiem. Sześć lat później, już po klęsce Niemiec, na mocy Traktatu Wersalskiego, w Ostródzie zostaje przeprowadzony plebiscyt, w którym mieszkańcy, miażdżącą przewagą głosów (8578:17), opowiadają się za pozostaniem miasta w granicach Niemiec. Ostróda powraca na ścieżkę szybkiego rozwoju. Kiedy w 1933 roku władzę w Berlinie przejmuje Hitler, jest prawdziwą Perłą Mazur.

Druga wojna światowa, podobnie jak pierwsza, aż do samego końca omija Ostródę. W styczniu 1945 roku do miasta wkracza Armia Czerwona. Sowieci podpalają i wysadzają w powietrze prawie 500 budynków, niemal doszczętnie burzą Stare Miasto, zamek i XIV-wieczny kościół. Przejmującym władzę na tych terenach Polakom zostawiają zgliszcza.

Nastaje nowa władza – tym razem polska, ludowa – i dawne Prusy Wschodnie zasiedlają osadnicy z Mazowsza, Pomorza i dawnych Kresów Wschodnich. Na ich barkach spoczywa ciężar żmudnej odbudowy miast takich jak Ostróda. Budują w nowym stylu: głównie bloki i parterowe baraki. Jest szaro, brudno i smutno, aż do początku lat dziewięćdziesiątych widać spustoszenia, jakie pozostawili po sobie sowieci.

Wiosną 1989 roku następuje przełom, którego skutki odczuwamy do dziś. W wyniku porozumień Okrągłego Stołu, komuniści tracą władzę i Polska obiera nowy, demokratyczny kurs. W 1990 roku w Ostródzie zostają przeprowadzone pierwsze wybory samorządowe. Po kilku kolejnych, miasto zmienia się nie do poznania. Kiedy 1 maja 2004 roku Polska przystępuje do Unii Europejskiej, Ostróda jest już jednym z najważniejszych ośrodków turystycznych na Warmii i Mazurach.

Jest rok 2014. Świat się zmienia, Europa jednoczy, a Polska odgrywa coraz istotniejszą rolę w jej strukturach. Ostróda obchodzi swoje 685 urodziny. Tak dobrze i pięknie jak teraz, nie było tu chyba jeszcze nigdy…

10 NAJWAŻNIEJSZYCH WYDARZEŃ W HISTORII OSTRÓDY

1329: LUTHER Z BRUNSZWIKU NADAJE OSTRÓDZIE PRAWA MIEJSKIE

Początki Ostródy sięgają drugiej połowy XIII wieku. Wtedy to w miejscu staropruskiego grodu, Krzyżacy budują drewnianą warownię, wokół której powstaje podgrodzie. Osada znajduje się na terenie komturstwa dzierzgońskiego. W 1329 roku, w ramach wielkiej akcji kolonizacyjnej południowych Prus, komtur dzierzgoński, Luter z Brunszwiku, nadaje Ostródzie dokumenty lokacyjne. Dwa lata później zostaje wybrany Wielkim Mistrzem Zakonu Krzyżackiego.

1410: BITWA POD GRUNWALDEM. OSTRÓDĘ ZAJMUJĄ POLACY

Osiem dni po wielkiej bitwie, 18 lipca 1410 roku, dzięki pomocy pruskiego szlachcica Mikołaja z Durąga, Ostródę zajmują wojska Władysława Jagiełły. Mieszkańcy miasta składają mu hołd. Pod miastem dochodzi do potyczki, w której Polacy wycinają w pień niewielki oddział krzyżacki. Na polecenie króla, w ostródzkim zamku zostają złożone zwłoki wielkiego mistrza Ulryka von Jungingena, komtura ostródzkiego Konrada von Pinzenau oraz wielu innych dostojników zakonnych. Dwa miesiące później do miasta wracają Krzyżacy.

1454: WOJNA TRZYNASTOLETNIA

W Państwie Zakonnym od kilkunastu lat działa aktywnie antykrzyżacki Związek Pruski. 21 lutego 1454 roku, były chorąży ostródzki Jan Bażyński wygłasza w Krakowie słynną mowę, w której prosi króla Kazimierza Jagiellończyka o przyłączenie Prus do Korony. Niedługo później monarcha podpisuje akt inkorporacji. Wybucha wojna trzynastoletnia. W Ostródzie wojska Związku Pruskiego po dwudniowym oblężeniu zdobywają zamek i na krótko przejmują kontrolę nad miastem.

1525: SEKULARYZACJA PRUS. OSTRÓDA SIEDZIBĄ STAROSTWA

Po złożeniu hołdu królowi polskiemu przez ostatniego wielkiego mistrza Albrechta Hohenzollerna, dawne Państwo Zakonne staje się świecką monarchią i lennikiem Korony. Komturstwa zamieniają się w starostwa. Pierwszym starostą ostródzkim zostaje ostatni komtur – Kwiryn Schlick. Aż do 1723 roku on i jego następcy sprawować będą nadzór nad miastem i okalającymi je dobrami ziemskimi.

1628: SZWEDZI W OSTRÓDZIE

Podczas wojny polsko-szwedzkiej miasto zajmują wojska Gustawa Adolfa. Król zakłada kwaterę na zamku. Ostróda odczuwa skutki okupacji: zniszczeniu ulegają budynki mieszkalne i gospodarcze, zaczyna brakować żywności, a mieszkańcy zmuszani są do płacenia wysokich danin. Szwedzi opuszczają miasto 4 listopada 1629 roku.

1788: WIELKI POŻAR

W poniedziałek 21 lipca 1788 roku Ostródę pochłaniają płomienie. Około południa zapala się stara słodownia. Ogień natychmiast rozprzestrzenia się na okoliczne budynki – trawi ratusz, niemiecki kościół i wschodnią część zamku. Niszczy ponad 160 budynków i zabija 4 osoby. Większość mieszkańców opuszcza Ostródę, pozostali koczują w stodołach. W odbudowę miasta angażuje się król pruski, który przez kolejne lata partycypuje w jednej trzeciej jej kosztów.

1807: STOLICA EUROPY

W drugiej połowie lutego 1807 roku, po zwycięskiej bitwie pod Pruską Iławą, do Ostródy przybywa Cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte. Zostaje w mieście do 1 kwietnia. Na zamku zakłada swoją kwaterę, skąd przez półtora miesiąca zarządza państwem i kieruje armią. Ostróda zostaje politycznym centrum Europy, jednak mieszczanie nie są z tego powodu szczęśliwi. Napoleońskie wojska plądrują miasto, a na jego mieszkańców zostaje nałożony ciężar danin, kontrybucji i zakwaterowania żołnierzy.

1872: PIERWSZY POCIĄG

Budowa linii kolejowej na trasie Toruń- Ostróda- Olsztyn- Wysturć jest impulsem, powodującym szybki rozwój miasta. Coraz dalej na południe od jego historycznych granic, powstają nowe dzielnice mieszkalne, lawinowo rośnie liczba mieszkańców. Powstanie infrastruktury kolejowej doskonale współgra z rozwojem żeglugi po dopiero co wybudowanym Kanale Oberlandzkim. Na przełomie XIX i XX wieku miasto staje się ważnym punktem na turystycznej mapie Niemiec.

1920: PLEBISCYT

Po przegranej przez Niemcy I wojnie światowej, na Warmii, Mazurach i Powiślu zorganizowany zostaje plebiscyt, w którym mieszkańcy mają zadecydować o swojej przynależności państwowej. Pod naciskiem niemieckiej propagandy, zdecydowana większość głosujących opowiada się przeciwko Polsce. W powiecie ostródzkim na 47482 głosujących, 1043 osoby opowiedziały się za Polską. W samej Ostródzie na 8696 głosów, tylko 17 nie padło na Niemcy.

1945: SOWIECI W MIEŚCIE

Druga wojna światowa toczy się z dala od Ostródy. Dopiero 21 stycznia 1945 roku do wyludnionego miasta wkracza Armia Czerwona. Żołnierze sowieccy palą stare miasto i obracają w ruinę większość zabytkowych budowli. Nad Drwęcę przyjeżdżają pierwsi osadnicy z Mazowsza, Pomorza i Kresów. Na mocy porozumień wielkich mocarstw, władzę w Ostródzie przejmują Polacy.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.