Ostródzkie przedmieścia

Historia
Typography

Przedmieścia, progi i opłotki miasta – wąskie brukowane ulice otulone brudnawożółtym światłem, zmieszane zapachy dymu i parzonej wędzonki, szczekające na podwórzach psy i gęgający, gdaczący drób, kobiety i starcy wyglądający przez okna. Przedmieścia, życie powolne, zagranica miasta.

Przedmieścia to bardzo specyficzna forma osadnicza towarzysząca każdej strukturze urbanistycznej, także tu u nas, w Ostródzie. Owe mało reprezentacyjne miejsca dały początek nowożytnemu miastu po wielkim pożarze w 1788 roku. Wpływały jednak także na rozwój organizmu miejskiego już w średniowieczu.

Do miasta prowadziły trzy bramy. Najważniejszą rolę pełniła Brama Łazienna (Badetor), znajdująca się nad Drwęcą w linii obecnej ulicy Pułaskiego. Organizowała ona komunikację w kierunku Miłomłyna i Elbląga. Przy trakcie stąd wyprowadzonym powstały już w średniowieczu dwa najsilniejsze przedmieścia: Łazienne (Badervorstadt) i Fiugajny (Figehnen). Zajmowały one całą strefę obecnej zabudowy za mostem na rzece przy ulicy Pułaskiego, przez skrzyżowanie z ulicą Olsztyńską w kierunku zachodnim, aż do linii ulicy Nadrzecznej. Nisko położone tereny nad Jeziorem Drwęckim, od Drwęcy do rzeczki Pauzy, zajmowały pastwiska dla koni (Rossgarten).

Druga brama, zwana Bramą Garncarską (Töpfertor), organizowała ruch w mieście z kierunku południowego. Drogi nią wyprowadzone prowadziły w kierunku Dąbrówna, Lubawy i Iławy. Ten ostatni kierunek musiał być najważniejszy, ponieważ tuż za Bramą Garncarską znajdowało się Przedmieście Iławskie (Eylauer Vorstadt).

Nieco dalej, wokół szlaku iławsko-lubawskiego wyrosły co najmniej trzy przedmieścia. Najbliższe i najistotniejsze dla miasta było osiedle garncarzy, które znajdowało się w rejonie obecnej ulicy Spichrzowej – od tego przedmieścia (Töpfervorstadt) pochodziła zapewne nazwa południowej Bramy Garncarskiej. Drugie przedmieście powstało w rejonie obecnej ulicy Jaracza, tzw. Jakubowo (Jakobau Vorstadt). Była to prawdopodobnie osada strycharzy, zajmujących się produkcją cegieł. Trzecia osada podmiejska powstała na krańcu zachodnim patrymonium miejskiego, w rejonie nieistniejących juz dziś Cierzpięt (Czerspienten Vorstadt). O funkcji tej osady wiadomo bardzo niewiele, prawdopodobnie jej mieszkańcy wypełniali czynszowe powinności rybackie na jeziorach Smordy i Drwęckim oraz realizowali służby leśne (bartnictwo, łowiectwo) w obrębie tzw. Lasu Strzeleckiego koło Morlin (Schiesswalde) i Lasu Wołowego (Ochsenwalde) koło Tyrowa.

Trzecia brama, zwana Bramą Kościelną, organizowała ruch w mieście od wschodu i wyprowadzała drogi w kierunku Olsztyna i Olsztynka, być może także w kierunku Dąbrówna. Na zachód od szlaku do Olsztyna, bezpośrednio na północ od murów miasta, powstały dwa ciekawe przedmieścia: Pauzy (Pausenvorstadt) w rejonie dzisiejszej ulicy Gizewiusza oraz Senden Vorstadt w strefie zbiegu dzisiejszych ulic Olsztyńskiej i Polnej. W czasach historycznych tereny tych przedmieść były chyba ważne dla społeczności miejskiej: powstał tu pierwszy duży cmentarz komunalny (tzw. Polska Górka), zbudowano tu pierwsze ostródzkie koszary (Bergkasernbe). Oba przedmieścia były miejscem wielu komunalnych inwestycji na przełomie XIX/XX wieku (między innymi gazownia, elektrownia, rzeźnia), potem znaczenie tych terenów niemal całkowicie wygasło, stając się dzisiaj strefą wykluczenia społecznego.

Duże przedmieście rozlokowało się ponadto przy drodze do folwarku zamkowego Symsy (Semsenvostadt), wzdłuż linii obecnej ulicy Demokracji. Z obserwacji archeologicznych wiadomo ponadto, że osadnictwo podmiejskie już w średniowieczu istniało na wysoczyźnie w rejonie obecnej ulicy Kolejowej. Podobnych enklaw – dziś nieznanych nam z nazwy – było wokół średniowiecznej Ostródy zapewne wiele. Wchłonęło je miasto w trakcie dynamicznego rozwoju miasta nowożytnego...

Przedmieścia są jak pędy rozrastającej się rośliny. Płożą się zrazu nieśmiało, niosąc wstydliwie swe blade i wątłe nitki ku łąkom i granicom pól. Potem pochłania je miasto. Ze starych, wyburzonych domów uwalniają się wtedy dusze przedmieść. Pył strychów i piwnic, jak zarodek życia, daje początek nowym wątłym pędom.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.