Typowy podostródzki dom

Historia
Typography

Siedliska ludzkie z okolic Ostródy mają niezwykle długą historię. Niektóre osady, jak potwierdzają badania archeologiczne, funkcjonowały w tych samych miejscach od czasów przedlokacyjnych. Do takich wsi należą Brzydowo, Tyrowo, Ornowo, Smykowo, Ryńskie, Turznica, Lipowo, Samborowo, być może Wirwajdy.

Rozsiane na polach fragmenty glinianych naczyń piszą księgę każdej z tych wsi, pokazując nieraz z dużą dokładnością, że w tym oto miejscu zbudowano dom już w IV w. n.e., potem w wiekach XIII i XIV, zaś od wieku XVIII wciąż stawiano dom od nowa na zgliszczach poprzedniego. Różnokolorowe plamy na powierzchni ziemi można czytać jak dobrą powieść historyczną.

Jak wyglądał dawny podostródzki dom? Był niezwykle prosty w konstrukcji. Jego centralną częścią, być może pierwotnie nawet jedyną, była tak zwana „czarna kuchnia”. Z pomieszczenia tego wiódł na zewnątrz tylko jeden otwór – komin. Kuchnia stanowiła serce domu i jego najważniejsze miejsce.

Przed kolonizacją krzyżacką budowano domostwa półziemiankowe w konstrukcji plecionkowej, wylepianej gliną. Ładnie zachowane pozostałości takich domostw jeszcze przed wojną odkryto w pobliżu Morlin, na terenie zaginionej wsi pruskiej Pendeliten.

Bardzo możliwe, że w okresie staropruskim w okolicach Ostródy budowano także domostwa w konstrukcji zrębowej. Nikłe pozostałości takich budynków z XII/XIII ww. odkryte zostały w Gierłoży nad Drwęcą. Podostródzkie domy zrębowe znane są z opisów Wschodniopruskiego Konserwatora Prowincjonalnego Richarda Dethlefsena, a także z prac Emila Schnippela, założyciela gimnazjalnego zbioru muzealnego (GSO), wybitnego historyka i etnografa.

Domy zrębowe typu oberlandzkiego charakteryzowały się wysokim dwuspadowym dachem, którego wysokość prawie dwukrotnie przewyższała wysokość zrębowych ścian. Centralnie usytuowana była wspomniana „czarna kuchnia”. Wejście prowadziło przez frontalnie i symetrycznie usytuowany podcień. Nie miał on jednak nic wspólnego z ogromnym, wspartym na słupach podcieniem późniejszej chałupy oberlandzkiej, tej najbardziej znanej, nazywanej dziś popularnie domem typu powiślańskiego. Pierwotny podcień był rodzajem niewielkiego przedsionka, przez który wchodziło się do sieni przedniej. Frontową część chałupy zajmowały pomieszczenia mieszkalne, z lewej dla gospodarzy, z prawej dla rodziców gospodarza. Część tylną stanowiły komory, w których przechowywano żywność. Na osi sieni przedniej i „czarnej kuchni”, z tyłu domostwa, znajdowała się sień tylna - nie miała ona bezpośredniego połączenia z kuchnią. W sieni przedniej znajdowały się schody, a częściej drabina, po której można było wspiąć się na strych – pełnił on rolę spichlerza.

Dokładnie taki typ domu oberlandzkiego budowany był w okolicach Ostródy przez stulecia. Do pierwszych lat XX wieku domy te budowano z drewna, jedynie „czarną kuchnię” wylepiano gliną, którą przez pierwszym użyciem wypalano. Dom zaczynano budować od tego właśnie najważniejszego miejsca – od serca, w którym gorzał ogień domowy i gdzie skupiały się wszystkie najważniejsze dla życia sprawy.

Opisaną powyżej podostródzką chatę jeszcze na początku XX wieku podziwiał Emil Schnippel nad brzegiem Jeziora Drwęckiego w pobliskich Cierzpiętach. Dziś na powierzchni ziemi nie ma śladu po tej niewielkiej wsi. Jedynym jej reliktem jest obumierający, ledwo widoczny szpaler starych drzew, pozostałość starej wiejskiej drogi na lewym poboczu szosy do Iławy, wspinającej się kiedyś do zmiecionego już z powierzchni ziemi starego cmentarza.

Nie może być gorszej śmierci niż jej zadanie po raz wtóry. Uśmiercona już dawno osada żyła ciągle grobami starego cmentarza, który był odwiedzany przez bliskich i znajomych. Gdy „uśmiercono” cmentarz, po raz drugi umarła wieś. Umarły domy i całe ich dzieje, uleciały gdzieś opiekuńcze duchy...

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.