Ostródzkiego aptekarza żywot niezwykły

Historia
Typography

2 stycznia 1753 roku w rodzinie nauczyciela szkoły miejskiej w Królewcu urodził się Johann Gottlieb Kugelann. W latach szkolnych praktykował u aptekarzy, poznając tajniki zbierania, a także uprawy ziół. Podróżując do miast ówczesnych Prus Zachodnich (Toruń, Grudziądz, Słupsk, Gdańsk), do Berlina i Stralsundu, a także do Skandynawii (Norwegia, Szwecja), trafił w 1785 r. do Ostródy. Po śmierci właściciela apteki „Pod Orłem”, Johanna Friedricha Hoffmanna (1784 r.), objął posadę aptekarza.

Pożar miasta w nocy 21/22 lipca 1788 r. oszczędził aptekę „Pod Orłem”. W sierpniu 1788 r. wdowa po wspomnianym Johannie F. Hoffmannie uzyskała od króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II nowy przywilej aptekarski. Johann. G. Kugelann ożenił się z córką Hoffmannów, Concordią, i tym sposobem stał się właścicielem apteki „Pod Orłem”. Niestety, szczęście rodzinne nie trwało zbyt długo. Najpierw zmarła córeczka, a krótko potem młoda żona aptekarza. Jakby nieszczęść było zbyt mało, niebawem zmarł także jego brat.

Kugelann ożenił się po raz drugi. Jego wybranką została córka sędziego miejskiego, Johanna Gottlieba Willutzkiego. Ze związku tego urodziło się czworo dzieci. Najstarszy Ludwig był chirurgiem w służbie rosyjskiej i poległ w wojnie północnej. Drugi syn, Johann Fabricius, został aptekarzem we wschodniopruskiej Tapiawie. Trzeci syn zmarł jeszcze jako dziecko, zaś jedyna córka została żoną inspektora policji w Królewcu.

W czasie kampanii napoleońskiej 1807 r. Kugelann ostro protestował przeciwko ciężarom kontrybucji wojennych. Jako osoba w mieście znana i poważana, w pierwszych wyborach do Rady Miasta 30 stycznia 1809 r. został wybrany na rajcę ostródzkiego.

Mimo estymy, jaką cieszył się w gronie miejskich urzędników, Kugelann znaczną część swego czasu poświęcał na realizację młodzieńczych przyrodniczych pasji. Wyprawiał się często w okolice Ostródy w poszukiwaniu nowych gatunków roślin i chrząszczy. Opisując odkryte okazy tworzył dzieło swego życia, budując jednocześnie podstawy wschodniopruskiej entomologii i botaniki.

Kugelann poszukiwał chrząszczy nie tylko w bezpośredniej okolicy Ostródy, wyprawiał się także w okolice Olsztynka i Olsztyna. Obserwacje swe publikował w szacownych czasopismach przyrodniczych. Jego klasyfikacje gatunkowe, wydrukowane w „Eleuterata Prussica”, gdzie opisał 128 gatunków na przykładach 1066 okazów, były cenione wśród specjalistów ze względu na wnikliwość obserwacji i umiejętność rozróżniania cech zewnętrznych chrząszczy, nieraz bardzo do siebie podobnych, a należących do innych gatunków. Kugelann jako pierwszy entomolog w opisie klasyfikacyjnym zaproponował rubrykę umożliwiającą lokalizację miejsca wykonanej obserwacji.

Johann Gottlieb Kugelann współpracował z historykiem natury Christianem Ludwigiem Hellwigiem z Brunszwiku, dzięki któremu prace ostródzkiego aptekarza stały się znane w środowisku naukowym. Obaj uczeni często do siebie pisywali, zaczynając od słów: „Mój najdroższy przyjacielu...”, choć prawdopodobnie nigdy nie spotkali się osobiście. Nie wiadomo też, kiedy i w jaki sposób zetknęli się po raz pierwszy.

Rękopis „Eleuterata Prussica” znajduje się obecnie w zbiorach historycznych Muzeum Zoologicznego w Berlinie. Swoistą ciekawostka jest to, że Kugelann pisał swą pracę na papierze produkowanym w papierni w Domkowie, w czasie, gdy właścicielem manufaktury był Johann Gottlieb Lehr (1763-1778) – wskazuje na to znak wodny odbity na kartkach.

Kugelann opracował także drugi tom swojej klasyfikacji, którą objął 147 gatunków, opisując 1357 okazów. Rękopis ten do 1945 r. znajdował się w bibliotece królewieckiego uniwersytetu Albertyna, gdzie spłonął w pożodze ofensywy wojsk radzieckich.

Prace entomologiczne Kugelanna w środowisku słynnego królewieckiego Stowarzyszenia Fizyczno-Ekonomicznego uznawane były za pionierskie – znalazło to wielokrotne potwierdzenie w sprawozdaniach z posiedzeń Physikalisch- Oekonomische Gesellschaft.

Jak już wcześniej wspomniano, Kugelann zajmował się także zielarstwem. Był w tej dziedzinie odkrywcą kilku nieznanych wcześniej roślin. Często konsultował się z botanikami królewieckimi, głównie ze swym serdecznym przyjacielem, doktorem Karlem Gottfriedem Hagenem, który wiele odkryć Kugelanna wykorzystał w swej fundamentalnej pracy botanicznej Preussens Pflanzen. Kugelann, w dowód przyjaźni, podarował Hagenowi manuskrypt swej klasyfikacji botanicznej. Rękopis ten zaginął jeszcze w XIX wieku.

Podczas kolejnej wyprawy w okolice Ostródy, na Wielkanoc 1815 r., Johann Gottlieb Kugelann doznał udaru mózgu, w wyniku czego stracił mowę. Nie ustawał jednak w swych wędrówkach. Podczas następnej wyprawy u schyłku lata, 8 września tego samego roku, po raz wtóry powalił go udar, tym razem powodując śmierć. Pochowano go na ostródzkiej Polskiej Górce, dokładne miejsce jego grobu nie jest jednak znane.

Kompletowany przez dziesiątki pracowitych lat zbiór chrząszczy odziedziczył po ojcu najstarszy syn Ludwig. Po jego śmierci - jako dar rodziny - wypreparowane owady trafiły do Uniwersytetu Warszawskiego, do kolekcji profesora Jakuba Fryderyka Hoffmanna i tam zbiór znajdował się do 1888 r. Prawdopodobnie jego część do dnia dzisiejszego znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS
zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.