Wszystkie artykuły

Jedną z atrakcji ostródzkiego muzeum jest kopia obrazu autorstwa Marie Nicolasa Ponce-Camus’a (1778 - 1839) „Napoleon użyczający łask mieszkańcom Ostródy. Marzec 1807”, obrazu uważanego za jedno z najlepszych płócien tego w sumie przeciętnego francuskiego malarza epoki klasycyzmu. Dla nas, ostródzian, malowidło to jest o tyle cenne, że utrwala pewien przykry epizod z pogmatwanych dziejów miasta.

Czy wiecie, że podostródzkie Szafranki nazywały się niegdyś Dworem Henrietty? Albo które z pobliskich miejscowości to dawne Szmykwałd, Dolina Jerzego czy Spokojny Las? Zapraszamy na kolejny odcinek nazewniczego cyklu Ryszarda Boguckiego.

Obszar naszego powiatu od mniej więcej XVI wieku do 1945 roku zamieszkiwały dwie główne nacje - niemiecka i polska. Nazwy miejscowości w większości wywodzą się z tych języków, chociaż trafiają się i takie, które swoje źródło mają w języku pruskim. Na mapie z połowy XIX wieku (G.D. Reymann’s topographisher Special Karte) oprócz nazw niemieckich trafiają się także polskie - Brzydowo, Grabinek, Dylowo, Okoniak czy Kunki. Podwójne nazwy spotykamy także na mapie wydanej w Warszawie w 1932 roku przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Możemy tu znaleźć na przykład Szyldak, Durąg, Dąbrówkę, Ostrowin, Wigwałd i wiele innych. W tym artykule postaram się przybliżyć państwu historię nazewnictwa miejscowości leżących w naszym powiecie.

Na ich pozostałości możemy natknąć się spacerując po podostródzkich lasach i polach. Upadłe przed wiekami, opuszczone i zapomniane wioski powiatu ostródzkiego - niektóre odnalezione przed laty, bogate w ślady dawnego osadnictwa, inne schowane pod ziemią lub leśnym runem, wciąż czekające na swego odkrywcę.

Napoleon Bonaparte wkroczył do Ostródy 21 lutego 1807 roku i na swoją osobistą kwaterę wybrał komnatę na pierwszym piętrze północnego skrzydła zamku. Stąd, do 1 kwietnia, zarządzał podbitą Europą, rozsyłał rozkazy i pisał listy do żony Józefiny z domu Tascher de la Pagerie oraz kochanki Marii z Łączyńskich Walewskiej. Głównie jednak lizał rany po krwawej łaźni, jaką zgotowały mu w śnieżnej zamieci i siarczystym mrozie połączone armie rosyjska i pruska, w taktycznie nierozstrzygniętej bitwie pod Pruską Iławą (obecnie Bagrationowsk w Obwodzie Kaliningradzkim).

W 1807 roku okolice podostródzkiego Pietrzwałdu były scenerią dramatycznych wydarzeń, związanych z pobytem na tym terenie wojsk napoleońskich. W nocy z 8 na 9 maja z pobliskiego grząskiego jeziorka leśnego zwiadowcy francuscy wydobyli najpierw pięć zwłok odzianych „na modłę francuską”, w tym jedną kobietę, a po szczegółowszym przeszukaniu, kolejnych trzynastu francuskich nieboszczyków – związanych razem, z ciężkim kamieniem u szyi każdej ofiary.

W Polsce cieszy się powszechnym szacunkiem, jako wybitny strateg i mąż stanu. Dla wielu innych europejskich nacji, Napoleon Bonaparte to tyran i zbrodniarz wojenny, którego działania zrujnowały prawie cały kontynent i kosztowały życie niezliczonych rzesz ludzi. A jak obecność wojsk "małego kaprala" oceniali dawni mieszkańcy podbitej przez niego Ostródy?

W czasie trzydziestu pięciu lat istnienia ostródzkiego 35 pułku czołgów średnich, w jego szeregach służyło w różnych okresach i na różnych stanowiskach trzech oficerów, którzy w dalszej służbie wojskowej osiągnęli stopnie generalskie.

Przed II wojną światową, dzisiejsza ulica Czarnieckiego miała dwie nazwy: Bergstrasse (w wolnym tłumaczeniu Górna) - od przejazdu kolejowego do skrzyżowania z obecną Sienkiewicza, a dalej do Kajkowa - Kaiserstrasse (Cesarska).

Przed II wojną światową, ulica Pułaskiego składała się z dwóch części – Marktstrasse (rynkowej - prowadzącej od obecnej ulicy Stapińskiego do rynku na obecnym Placu 1000-lecia), a za placem do dzisiejszej ulicy Olsztyńskiej - Baderstrasse (łaziennej - od nazwy jednej ze średniowiecznych bram miejskich).

Przed II wojną światową zwała się Pausenstrasse czyli Pauzeńska. Po 1945 roku na krótko była ulicą Odrodzenia, by potem na długi czas zostać ulicą Duboisa. Prawie nikt z mieszkańców Ostródy nie wymawiał tej nazwy prawidłowo – powinno się mówić „dibua”, ale ostródzianie nazywali tę ulicę „dubojsa”.

Przedwojenna Wilhelmstrasse, po II wojnie światowej podobno nosiła nazwę Kilińskiego, a później Daszyńskiego. W kolejnych latach znana była jako Obrońców Stalingradu. Obecną nazwę otrzymała w 1991 roku.

Tak się zdarzyło, że w 1888 roku panowało w Prusach kolejno trzech cesarzy: Wilhelm I (1797-1888), Fryderyk III (1831-1888) i Wilhelm III (1859-1941). Dziewiętnaście lat później, 19 sierpnia 1907 roku, uroczyście odsłonięto w Ostródzie poświęcony im pomnik-fontannę. Dlaczego właśnie wtedy, skoro nie była to żadna okrągła rocznica?

W 1923 roku miasto przejęło od wojska zabudowania lazaretu garnizonowego i urządziło tam szpital powiatowy. Z tamtego kompleksu budynków zachowały się do dzisiaj tylko obecny dom mieszkalny przy ulicy Drwęckiej i gmach mieszczący internat SOSW im. Marii Konopnickiej przy ulicy Grunwaldzkiej.

Na przełomie XIX i XX wieku Ostróda przeżywała boom budowlany, związany z rozwojem przemysłu i kolejnictwa, a co za tym idzie ze wzrostem liczby ludności. To wtedy powstało w mieście wiele secesyjnych i secesyjno-eklektycznych kamienic, których architektura odzwierciedlała gust i zasobność portfeli bogatego mieszczaństwa. Po „festiwalu ognia”, jaki urządziła w Ostródzie okupująca miasto zwycięska Armia Czerwona, pozostało ich zaledwie kilka. Jedną z nich jest pieszczotliwie nazywana przez ostródzian „pałacykiem” Willa Gladtke.

W 1860 roku radni miejscy postanowili wybudować w Ostródzie nową szkołę. Nowoczesną i przestronną, z dużymi oknami, zapewniającymi dobre oświetlenie klas. Chcieli, aby „miała przyjemny wygląd i służące swym celom wyposażenie”. I co najmniej 120 stóp długości. Ogłoszono konkurs, autor najlepszego projektu miał obiecane 50 talarów nagrody.

Pierwsze koszary, tak zwane Bergkaserne, wybudowano w Ostródzie już w latach 40. XIX wieku przy dzisiejszej ulicy Garnizonowej. Kolejne, koszary Grollmana, zwane przez mieszkańców „czerwonymi”, zaczęto wznosić w roku 1890. Władze Ostródy szybko zrozumiały, że obecność wojska w mieście niezwykle sprzyja jego rozwojowi. Najpierw budowa koszar, a później usługi świadczone żołnierzom dawały pracę firmom budowlanym, tartakom, krawcom, szewcom i okolicznym rolnikom, zaopatrującym wojsko w żywność. Nic zatem dziwnego, że rajcy miejscy lobbowali na rzecz sprowadzenia do Ostródy kolejnej jednostki wojskowej.

Zespół koszarowy pomiędzy dzisiejszymi ulicami Grunwaldzką i Demokracji zbudowany został w latach 1890-1898 z czerwonej, nieotynkowanej cegły, stąd jego potoczna nazwa. Koszary były siedzibą 18 pułku piechoty imienia Grolmana, który przeniósł się do Ostródy z Gliwic. Budowa obiektu w całości ukończona została w 1913 roku, w setną rocznicę istnienia regimentu. Przy budowie koszar zniwelowano średniowieczny kopiec graniczny, tak zwaną Ślimaczą Górę.

Na polecenie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV ówczesny minister wojny Hermann von Boyen miał uczynić z Ostródy twierdzę w południowym systemie umocnień. W latach 1843-1845, na położonym 20 metrów nad poziomem Drwęcy wzgórzu wybudowano koszary (tzw. Bergkaserne, czyli koszary na górze), które w czasie wolnym od wojen miały służyć obronie cywilnej za składnicę broni. Arsenał, który wzniesiono na planie podkowy, nie przetrwał do naszych czasów. Zachował się jedynie tak zwany tradytor, czyli budynek przeznaczony do prowadzenia ognia bocznego.

Ostróda to miasto zielonych oraz błękitnych przestrzeni i jest tu wiele miejsc, gdzie na styku obu tych przestrzeni jawi się coś wyjątkowego. Do takich zjawisk należy bez wątpienia park Collisa. Zanim na przełomie lat 60./70. XIX wieku powstało w Ostródzie Towarzystwo Upiększania (Verschönerungsverein), północny miejski brzeg Jeziora Drwęckiego okolony był podmokłymi łęgami, gdzie zapuszczał się co najwyżej niedzielny myśliwy z lekką flintą, z nadzieją na upolowanie jakiegoś ptaka nadającego się na rodzinny obiad. Na początku XIX wieku bywał tu także zapewne Johann Gottlieb Kugelann, wybitny ostródzki entomolog i botanik, w poszukiwaniu okazów do swoich zbiorów. Poza tym panowała natura niezmącona ludzkimi zapędami.

zgoda
Ta strona używa plików cookie w celu usprawnienia i ułatwienia dostępu do serwisu. Dalsze korzystanie z tej witryny oznacza akceptację tego stanu rzeczy.
Możesz samodzielnie decydować o tym czy, jakie i przez jakie witryny pliki cookie mogą być zamieszczana na Twoim urządzeniu. Przeczytaj: jak wyłączyć pliki cookie. Szczgółowe informacje na temat wykorzystania plików cookie znajdziesz w Polityce Cookie.